खड्क सुनार
मुगु, ३ असार  । कर्णालीका मुगु सहित उपल्लो जिल्लाका महिलाहरू महिनावारी, छाउ भएको अवस्थामा महिलालाई दूध, दही अथवा सेतो वस्तु नदिने प्रचलन जिल्लामा कायमै रहेको छ  ।

गाई र भैँसीको दूध, दही र मोही सेतो वस्तु महिनावारी भएका महिलालाई उपभोग गर्न दिँदा गाईबस्तु बाँझो हुने, दूध दही नदिने अन्धविश्वास अझै कायमै रहेको हो ।

छायाँनाथ रारा नगरपालिका-६ की मुनरुपा बोहराका अनुसार महिनावारी भएका  महिलालाई गाई, भैँसीको दूध दही दियो भने ती जनावर कहिल्यै नब्याउने भन्ने र फलफूलका  बिरुवालाई पनि छोए पछि सुक्ने फल नदिने भन्ने भ्रम रहेको छ ।

पुस्तौँ देखि प्रचलनमा रहेको यो अन्धविश्वास वर्तमान अवस्थामा पनि जीवितै छ । महिनावारी भएका महिलाले दूध, दही, मोही खान त के गाई भैँसीको शरीरमा समेत छुन नपाउने यो परम्परा कायमै रहेको उनीहरूले जनाए ।

यहाँका महिलाहरू छाउगोठमा हिउँदको चिसो र बर्खाको हिलोमा सुत्न बाध्य हुँदै आएका छन् । महिनावारी भएका महिलालाई दूध दिँदा दुहुनो गाई भैँसी बाँझो हुने, अशुभ हुने, महिनावारी भएका महिलालाई घरभित्र राखे देउता रिसाउँदा देउता लाग्ने जस्ता भ्रम हट्न नसकेको छायाँनाथ रारा नगर पालिका वडा नं ८ का समाजसेवी लाल बहादुर रावलले  बताए ।

यता स्वास्थ्य सेवा कार्यालय मुगुमा कार्यरत नर्सिङ प्रमुख मनीषा लामिछानेका अनुसार महिनावारी भएको बेला शरीरबाट रक्तस्राव बढी हुने, शरीर कमजोर महसुस हुने,  शरीरलाई बलियो बनाउन पौष्टिक खाना, हरियो सागसब्जी, तरकारी, फलफूल दूध, दही, गेडागुडीको झोल प्रशस्त मात्रामा खानुपर्ने, टुसा उमारेको गेडागुडी, चाकु, फलामको भाँडामा पकाएको दाल गहत आदिको प्रयोगले शरीर स्वास्थ्य बनाउनु पर्ने उनको भनाई छ ।

महिनावारी भएका बेला महिलालाई गाईको गहत (पिसाब) छर्काउने र कपडामा सुनपानीले छर्केर शुद्ध गराउने चलन रहेको यहाँका स्थानीय महिलाहरूले बताएका छन् ।

मोरङ, १ असार । सर्प देख्नासाथ डराउने वा भाग्नेहरूको कमी छैन तर केही अपवाद पनि छन्।

सम्झना राई यस्तै एक साहसी युवती हुन्, जसले सर्पलाई मित्र मान्दै उद्धार गर्ने जिम्मेवारी उठाएकी छिन्।

सङ्खुवासभाको खाँदवारिमा जन्मेकी सम्झना अहिले उर्लाबारी नगरपालिका–१मा बसोबास गर्दै एक सक्रिय सर्प उद्धारकर्ताको रूपमा चिनिन्छिन्। उनले २ वर्ष देखि सर्प उद्धार गर्न थालेकी छन् र अहिले सम्म तीन सय हाराहारी सर्प उद्धार गरिसकेकी छन्।

सम्झना राईको जीवन यात्रा सामान्य नभई विशेष छ। सामान्यतया सर्पको नाम सुन्दा मानिसको शरीर काँप्ने गर्छ, तर सम्झनाको लागि सर्प भने एक अजिब दोस्त बन्यो, जसको उद्धार गर्न उनले आफ्नो समय र श्रम खपत गर्न थालिन्। सर्पलाई मार्नुपर्ने सोचलाई चिर्दै, उनी सर्पप्रति चिन्ता र देखावटी डरको छाया हटाएर उनी आफ्नो समाजमा सर्प प्रतिको समझदारी र सहिष्णुता फैलाउने अभियानमा जुटेकी छन्।

‘सर्प हाम्रो शत्रु होइन, मित्र हो,’ सम्झना भन्छिन्, ‘सर्प बचाउन सके हामीलाई थाहा हुन्छ कि हामीले प्रकृतिको सन्तुलन र सम्पूर्ण पारिस्थितिकै प्रणालीलाई बचाउन सहयोग पुराएका छौँ। यही सोचले मलाई यस अभियानमा भाग लिन प्रेरित गर्‍यो।’ उनको यो सोच सामाजिक सन्देश र उद्धारका कार्यहरूमा ध्यान आकर्षित गरिरहेको छ।

सम्झनाको सर्प उद्धार कार्य यात्रा कुनै साधारण काम होइन। सुरुमा उनलाई धेरै जसो मानिसहरूको आलोचना र चिन्ता भोग्न पर्‍यो। २० वर्षकी उमेरमा उनले सर्पसँग सम्बन्ध बनाउने निर्णय गरिन्, जब उनले सर्पहरूको साँचो महत्त्व र सर्पहरूको संरक्षण विषयमा अध्ययन गर्न थालिन्।

‘सर्पलाई मानिसहरूले जस्तो डर र घृणा जनाएका छन्, त्यस्तै सर्पको वास्तविकता छैन,’ उनले भनिन्। ‘सर्पहरूले हामीलाई कुनै धोका दिँदैनन्। प्रकृतिमा तिनीहरूको विशेष स्थान छ।’

सम्झना राई लाई यिनीको प्रेरणा भनेको देव राई र मास्के श्रेष्ठजस्ता साथीहरू थिए, जसले उनलाई सर्प उद्धारमा लाग्नका लागि प्रेरित गरे। उनीहरू दुवै सर्प उद्धारका क्षेत्रमा कार्यरत छन् र उनीहरूको सँगसँगै काम गर्दै सम्झनाले यो क्षेत्रमा सशक्त स्थान बनाएको छ। उनी भन्छिन्, ‘सङ्गतले ठुलो प्रभाव पार्छ। देव र मास्के जस्ता साथीहरूको साथले मलाई यो कार्यमा साहस र हिम्मत प्रदान गरिदिए ।’

सम्झनाका लागि चुनौतीहरूको एक ठुलो हिस्सा भनेको महिला सर्प उद्धारकर्ता हुनु हो। हाम्रो समाजमा महिलाहरूलाई सर्पको नजिक जानेलाई अस्वीकृति र डरको दृष्टिले हेरिन्छ। ‘महिलाहरू सर्प देख्दा सात कोश टाढा भाग्छन्, तर म भने सर्प समाउँछु। यो कार्य गर्दा सामाजिक मान्यता र डरले पनि हामीलाई बारम्बार रोकेको छ,’ सम्झना भन्छिन्।

तर, सम्झनाले यो चुनौती स्विकारेर आफ्नो पथमा अडिग रहिन्। घरका सदस्यहरू सुरुआतमा चिन्तित भए पनि उनको अडान र दृढताले सबैलाई कन्भिन्स गर्न सफल बनायो। अहिले उनको परिवार पनि उनलाई समर्थन गर्दछ।

सम्झना राईलाई सर्पको सही संरक्षण र सम्हालका लागि आवश्यक ज्ञान प्राप्त गर्नको लागि उनले चितवनमा केही दिनको विशेष तालिम लिएकी थिइन्। सर्प विशेषज्ञहरूले उनलाई विषालु र अ विषालु सर्प बिचको भेद, सर्पहरूको बनावट, रङ्ग, र स्वभाव जस्ता विभिन्न पक्षहरूका बारेमा प्रशिक्षण पाएकी छिन्। यस तालिमले उनलाई सर्प समाउने क्रममा सर्पको वास्तविक पहिचान गर्ने क्षमता दिएको छ।

सम्झना सर्पप्रतिको आफ्ना ज्ञान र अनुभवलाई उन्नत बनाउन चाहन्छिन्। उनी भन्छिन्, ‘हामीले सर्पको खतरनाक वा न खतरनाक प्रवृत्तिलाई चिन्न आवश्यक छ। उदाहरणका रूपमा गोमन सर्पको टाउको फराकिलो र विषालु हुन्छ, यदि यसले टोक्यो भने आधा घण्टामा अस्पताल पुग्न सकिएन भने जान गुमाउन सक्छ।’

सम्झना राईको काम धेरै हदसम्म सशक्त भए तापनि, उनले सर्प उद्धारका लागि उपयोग गर्ने उपकरणहरूको अभाव छ। उर्लाबारी नगरपालिकाले केही उपकरण उपलब्ध गराए पनि उनले कार्य गर्नका लागि आवश्यक अन्य उपकरणहरूको लागि आफ्नै गोजीबाट खर्च गर्नु परेको छ। ‘महिनामा ४ देखि ५ हजार रुपैयाँ खर्च हुने गर्छ,’ उनी बताउँछिन्, ‘तर सरकारको तर्फबाट कुनै पनि दिगो सहयोग प्राप्त भएको छैन।’

सर्प उद्धारको काम साहसिक भए तापनि, यस्ता कामहरूमा सरकारी स्तरबाट विशेष सहयोगको आवश्यकता स्पष्ट देखिन्छ। ‘मलाई र अन्य सर्प उद्धारकर्ताहरूलाई राज्यको सहयोगको ठुलो आवश्यकता छ,’ उनी थप्छिन्।

सम्झनाको सर्पसँगको अनुभवको पहिलो क्षण भनेको उनको पहिलो सर्प समाउने पल हो। उनले भनिन, ‘पहिलो पटक सर्प समाउने सोच्दा पनि मलाई डर लागिरहेको थियो, तर त्यो एक अनौठो रोमाञ्चक अनुभव बन्यो।’ यो पल सम्झनाको जीवनको एक मील पत्थर बन्यो र उनले त्यसपछि सर्पको संरक्षकको रूपमा कसम खाइन्।

मिडियामा पनि सम्झनाले आफ्नो यात्रा सुरु गरिन्। उनले झापाको रेडियोमा आर्जेको रूपमा करिअर सुरु गरिन् र पछि बिर्तामोडको सेल्फी टिभीमा कार्य गर्दै हाल आफ्नै अनलाइन मिडिया प्लेटफर्म चलाउँदै छिन्।

सम्झनाको सर्प उद्धारको यात्रा केवल सर्पप्रतिको समर्पण मात्र होइन, यो सामाजिक भय र अज्ञानतासँगको सङ्घर्षको कथा पनि हो। उनले भनिन, ‘हामी सर्पलाई देख्दा मर्छौँ जस्तो सोच्दछौँ, तर साँचो कुरा भनेको हामी प्रकृतिलाई मारेका हौँ।’

सम्झनाले यस कार्यमा समाजलाई अज्ञानताको पर्दा हटाउन र सर्पको वास्तविक महत्त्व बुझ्न मद्दत गर्न चाहन्छिन्। उनको भनाइ छ, ‘सर्पलाई देख्दा भाग्नुको सट्टा, हामीले तिनको साथमा बाँच्न र समझदारीका साथ हिँड्न सिक्न आवश्यक छ।’

काठमाडौँ । विश्वका प्रत्येक ११औँ व्यक्ति भोकसँग सङ्घर्ष गरिरहेका छन् । सन् २०२३ को तथ्याङ्क अनुसार विश्वभर ७३.३ करोड मानिसले पर्याप्त खाना पाउन सकेका छैनन् । एकै समयमा, २०१९ को तुलनामा, तिनीहरूको सङ्ख्या १५.२ करोडले बढेको छ ।

त्यस्तै अफ्रिकाको अवस्था भने अझ खराब छ । अफ्रिकामा प्रत्येक पाँचौँ व्यक्तिले खानाको समस्या सामना गर्दछ ।

विश्वमा खाद्य सुरक्षा र पोषणको अवस्थाबारे हालै सार्वजनिक गरिएको प्रतिवेदनमा यो जानकारी आएको हो । प्रतिवेदनका अनुसार विश्वभर २३३ करोड मानिसलाई नियमित रूपमा पर्याप्त खाना पाउन सङ्घर्ष गर्नुपरेको छ । विश्वव्यापी खाद्य असुरक्षा अझै पनि प्रि-कोभिड स्तर भन्दा उच्च छ । योसँगै विश्व पोषणका हिसाबले १५ वर्ष पछाडि गएको छ र कुपोषणको स्तर २००८–२००९ को स्तरमा पुगेको छ । ‘द स्टेट अफ फुड सेक्युरिटी एन्ड न्यूट्रिशन इन द वर्ल्ड २०२४’ प्रतिवेदन संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय खाद्य तथा कृषि सङ्गठन, कृषि विकासका लागि अन्तर्राष्ट्रिय कोष, युनिसेफ, विश्व खाद्य कार्यक्रम र विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले संयुक्त रूपमा प्रकाशित गरेको हो ।

वर्तमान अवस्था यस्तै रहेमा सन् २०३० सम्म करिब ५८ करोड २० लाख मानिस दीर्घकालीन कुपोषणबाट ग्रस्त हुने प्रतिवेदनले चेतावनी दिएको छ । यो अवस्था अफ्रिकाका लागि झन् चिन्ताजनक छ, किनभने यीमध्ये आधा मानिस अफ्रिकी महादेशका हुनेछन् ।

खाद्य तथा कृषि सङ्गठनका प्रमुख अर्थशास्त्री म्याक्सिमो टोरेरोका अनुसार विश्वलाई भोकमरी, खाद्य असुरक्षा र कुपोषणबाट मुक्त गर्ने लक्ष्यबाट हामी अझै धेरै पछाडि रहेका छौँ । हाल, अफ्रिकाको २० प्रतिशतभन्दा बढी जनसङ्ख्या खाद्य अभावबाट ग्रस्त छ ।

रिपोर्टका अनुसार दक्षिण अमेरिकामा यस दिशामा स्थिति केही सुधार भएको छ । त्यहाँ ६.२ प्रतिशत जनता खाद्यान्न अभावबाट पीडित छन् । यदि हामीले २०२२-२३ बिचको अवधिलाई हेर्दा पश्चिम एसिया, क्यारेबियन देशहरू र अफ्रिकाका धेरैजसो भागको अवस्था पहिले नै बिग्रिएको छ । अफ्रिकाको ५८ प्रतिशत जनसङ्ख्या कुनै न कुनै रूपमा खाद्य असुरक्षाबाट प्रभावित छ ।

२०२२ मा, २८० करोडभन्दा बढी मानिसहरू पौष्टिक खाना किन्न असमर्थ थिएका थिए । यो समस्या कमजोर देशहरूमा अझ गम्भीर छ, जहाँ ७१.५ प्रतिशत जनसङ्ख्या स्वस्थ पौष्टिक आहार खर्च गर्न असमर्थ रहेको थियो ।

प्रतिवेदनका अनुसार विश्वका १५ प्रतिशत बालबालिका अझै पनि कम तौलको समस्याबाट ग्रसित छन् । त्यस्तै २२.३ प्रतिशत पाँच वर्ष मुनिका बालबालिकाको उचाइ उनीहरूको उमेरको लागि कम छ । महिलामा रक्त अल्पताको समस्या पहिलेभन्दा झनै बढेको छ भने कमजोरीबाट पीडित बालबालिकाको सङ्ख्यामा खासै सुधार आएको छैन ।

वसन्त भण्डारी /हेटौँडा | बागमती प्रदेशको नयाँ मुख्यमन्त्रीमा नेपाली काँग्रेस संसदीय दलका नेता बहादुरसिं लामा नियुक्त भएका छन्। प्रदेश प्रमुख यादवचन्द्र शर्माले संविधानको धारा १६८ को उपधारा २ बमोजिम लामालाई मुख्यमन्त्रीमा नियुक्त गरेका हुन्। नेपाली काँग्रेस र नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले) का ६४ जना प्रदेशसभा सदस्यको हस्ताक्षरसहित लामाले प्रदेश प्रमुख शर्मासमक्ष मुख्यमन्त्रीमा दाबी पेस गरेका थिए।

लामाको राजनीतिक यात्रा २०४३ सालदेखि विद्यार्थी सङ्गठनबाट सुरु भएको थियो। त्यसयता उनी नुवाकोटको क्षेत्रीय तथा राष्ट्रिय राजनीतिमा सक्रिय रहँदै आएका छन्। हाल उनी नेपाली काँग्रेसका केन्द्रीय सदस्य हुन्। २०७० सालमा भएको दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा उनले तत्कालीन एकीकृत माओवादीका चर्चित नेता स्व. पोस्टबहादुर बोगटीलाई हराएर संविधानसभा सदस्य बनेका थिए।

लामाको राजनीतिक करियरमा २०५४ सालमा गाविस अध्यक्षको रूपमा काम गरेको अनुभव पनि छ। गत मङ्सिर ४ गते भएको निर्वाचनमा उनी नुवाकोट-२ (प्रदेशसभा-ख) बाट प्रदेशसभा सदस्यमा निर्वाचित भएका थिए।

निर्माण व्यवसायी समेत रहेका लामाले नुवाकोटको विकासमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्। उनको नेतृत्वमा त्रिशूली खोलामा विभिन्न पुलहरू, सडक कालोपत्रे र अन्य पूर्वाधार निर्माणका काम भएका छन्। यी कामले नुवाकोटलाई बाह्रै महिना सडक सञ्चालन हुने अवस्थामा पुर्‍याउन मद्दत गरेको छ।

नवनियुक्त मुख्यमन्त्री लामाको शपथग्रहण आज बिहान ११ बजे हुने कार्यक्रम रहेको छ। त्यसपछि उनले नेपाली काङ्ग्रेसबाट सात र एमालेबाट छ गरी १३ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् गठन गर्ने तयारी गरेको काँग्रेस संसदीय दलका सचेतक गोविन्दप्रसाद लम्सालले जानकारी दिएका छन्।

साढे सात अर्ब बचत फिर्ताको प्रस्तावसहित दुवै पक्ष परामर्शमा, वकिल प्रहरीमा

खिलानाथ ढकाल

काठमाडौँ- ललितपुरका भरत महर्जन तथा उनको परिवारले डुबाएको सुमेरु बचत तथा सहकारी संस्था उकास्न राजबहादुर सिंहले अग्रसरता लिएका छन्।

पूर्व राजा ज्ञानेन्द्र शाहका ज्वाइँ सिंहले सुमेरु सहकारीका बचतकर्ताको डुबेको साढे सात अर्ब निक्षेप फिर्ता गराउन सिंहले अग्रसरता लिएका हुन्।

सहकारीको रकम अपचलनपछि महर्जन तथा उनको परिवारै बेलायत पलायन भएका बखत सिंहले उक्त सहकारीसहित बढे बढाइएको सम्पत्तिको स्वामित्व आफैँ लिने गरी निक्षेप फिर्ताको पहल गरिरहेका छन्।

भरतको पुलचोकस्थित सुमेरु सहकारी र उनका छोरा सचिन महर्जनले सञ्चालन गरेको कालीमाटीस्थित सुमेरु सहकारीका बचतकर्ताको निक्षेप फिर्ताको प्रस्तावसहित कानुन व्यवसायी बलराम सुवेदी कानुनी परामर्शमा छन्।

सुवेदी महर्जन परिवारनिकट कानुन व्यवसायी हुन्। उनले सहकारी ठगीको मुद्दा ब्युरोमा पुगेपछि कानुन व्यवसायीको रूपमा काम गरिरहेका छन्।

दुवै सहकारीको निक्षेप अपचलनबारे नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोले अनुसन्धान गरिरहेको छ।

उक्त निक्षेप कानुनी परिबन्ध मिलाएर फिर्ताको प्रस्तावसहित सुवेदी बिहीबार केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोमा पुगेका थिए।

त्यस क्रममा ब्युरोका अधिकृतसँग उनले छलफल गरेका थिए। बचतकर्ताको निक्षेप फिर्ता भए मुद्दामा मिलापत्र हुने कानुनी व्यवस्थाअनुसार उनले ब्युरोका अधिकृतसँग छलफल गरेको बुझिएको छ।

सुवेदी आफैँले बचतकर्ताको रकम फिर्ता गर्नेबारे छलफल चलिरहेको बताए। ‘दुवै सहकारीको समस्याबारे प्रहरीले अनुसन्धान गरिरहेको छ, बचत फिर्ताको विषयमा छलफल चलिरहेको हो,’ उनले भने, ‘अहिलेसम्म म कानुन व्यवसायीका नाताले मुद्दा हेर्नेबाहेक आधिकारिक व्यक्ति होइन, तर पहल भइरहेको छ।’

सिंहले बचतकर्ताको साढे सात अर्ब रुपैयाँ फिर्ता गर्ने सर्त राखेर दुवै सहकारीको स्वामित्व लिने तयारीबारे उनले ‘छलफलको क्रममा रहेको’ बताए।

निक्षेप फिर्ता भएको खण्डमा महर्जन परिवार कानुनी परिबन्धबाट मुक्त हुनेछन् भने अर्कोतर्फ सुमेरु सहकारीबाट बढे-बढाइएको सम्पत्तिको स्वामित्व सिंहले हात पार्नेछन्।

ब्युरोका अधिकृतहरूका अनुसार पुलचोकको सहकारीको मात्रै साढे सात अर्ब अपचलनको जाहेरी ब्युरोमा परेको छ। सो सहकारीका कोही पनि पक्राउ परेका छैनन्।

प्रमुख सञ्चालक भरत महर्जनविरुद्ध पक्राउ पुर्जी साथै नेपाल प्रहरीले इन्टरपोलमार्फत खोजीका लागि ‘रेड नोटिस’ जारी गरेको छ।

कालीमाटीको सहकारीबाट १५ करोड रुपैयाँ अपचलन भएको जाहेरी ब्युरोमा परेको छ। त्यहाँका दुई जना सञ्चालक सदस्य पक्राउ परेका छन्।

बाबु-छोरा र नातेदारहरू संलग्न दुवै सहकारी डुबेपछि महर्जन परिवारै बेलायत पलायन भएका छन्।

पुलचोकको सुमेरु सहकारी बागमती प्रदेश सहकारी रजिस्टारको कार्यालयमा दर्ता छ भने कालीमाटीको सुमेरु काठमाडौँ महानगरपालिकामा दर्ता छ।

‘अफिसियल्ली कुनै डकुमेन्ट आएको छैन, तर राजबहादुर सिंहले सहकारीको स्वामित्व लिने गरी बचत फिर्ताको कुरा आएको छ,’ ब्युरो स्रोतले भन्यो।

भरतले स्थापना गरेको पुलचोकको सुमेरु सहकारीको हालको अध्यक्ष उनकी श्रीमती राजमाया महर्जन छिन्। कालीमाटीको सहकारीको अध्यक्ष छोरा सचिन महर्जन छन्। यी दुवै सहकारीमा महर्जन परिवारका नातागोता मुख्य हर्ताकर्ता रहेका छन्।

पुलचोकको सुमेरुको धापाखेल र गठ्ठाघरमा शाखा छ। उक्त सहकारीको धापाखेलमा सुमेरु अस्पताल, पुलचोकमा सुमेरु सिटी अस्पताल, सात दोबाटोमा एसियन कलेज, शंकरापुर एकेडेमी छन्।

सुमेरु ग्रुपका नाममा हाउजिङ, मार्ट, मनी एक्सचेन्ज, टुर एन्ड ट्राभल्सलगायत डेढ एक दर्जन कम्पनी रहेका छन्।

डुबेको बचत फिर्ता र स्वामित्व जिम्मा लगाउने बारेमा दुई पक्षबिच कुराकानी भएको स्रोतले बतायो। तर, कानुनी व्यवसायी सुवेदीले भने यसबारे आधिकारिक आफूलाई थाहा नभएको बताए।

बचत फिर्तापछि पूर्वराजका ज्वाइँ राजबहादुरले ती सबै कम्पनीको स्वामित्व लिन सक्ने बताइएको छ। त्यो स्वामित्व लिँदा थप रकम गर्नुपरेको खण्डमा के गर्ने भन्नेबारे सिंह र महर्जन परिवार बिच आपसी छलफल चलिरहेको बताइएको छ।

महर्जनले २०५७ सालबाट ललितपुरको पुलचोकमा कार्यालय राखेर सुमेरु सहकारी सुरु गरेका थिए।

महर्जनले २०६८ मा धापाखेलमा ३०० शय्याको सुमेरु सामुदायिक अस्पताल स्थापना गरेका थिए। उनले २०६९ सालमा पुलचोकमै १०० शय्याको सुमेरु सिटी अस्पताल खोलेका थिए।

उनले सुमेरु मेडिकल कलेज, एसियन कलेज अफ एडभान्स स्टडिज, शंकरापुर एकेडेमी, रिपोर्ट, कृषि फार्मलगायत काठमाडौँ उपत्यकाका साथै बाहिरका जिल्लामा जग्गा खरिद गरेका थिए।

सहकारीको निक्षेप रकम अन्य कम्पनीहरूमा लगानी गरेकाले महर्जन परिवार सहकारी अपचलनमा फसेका हुन्।

कालीमाटीको सुमेरु सहकारीका ५८ निवेदकमध्ये जनामध्ये २६ जनाले बचत फिर्ता भए मिलापत्र गरिदिन भनी ब्युरोमा उजुरी दिएको प्रवक्ता प्रहरी उपरीक्षक होविन्द्र बोगटीले बताए। बचत फिर्ताको कुरा लिएर कानुन व्यवसायी सुवेदी सहजकर्ताको रूपमा ब्युरोमा आएको उनले बताए।

‘सबै बचतकर्ताले निवेदन दिए भने र उनीहरूको निक्षेप फिर्ता भएको खण्डमा सरकारी वकिलको कार्यालयमा मिलापत्र गराउन सकिन्छ,’ उनले भने, ‘अन्यथा, ठगी मुद्दा चलिरहन्छ।’

• विशाल बस्नेत/न्युज कारखाना 

महोत्तरी, २३ पुस । महोत्तरी बर्दिबास-२ का अमृत आले पढ्न जान्दैनन् तर लालपुर्जामा टाँसेको उनकी श्रीमती सुकमाया आले र आफ्नै फोटो छाम्दै दङ्ग देखिन्छन् । उनको खुसी अनुहारमा छल्किरहेको छ ।

नगरले आइतबार वितरण गरेको लालपुर्जामा के लेखेको छ ? भन्ने उनलाई यसको प्रवाह त छैन तर  यो पुर्जा भुमिपती बनेको प्रमाण हो भन्ने चैँ थाहा छ ।

नगरले आयोजना गरेको एक समारोहमा आलेजस्तै ५२ घरधुरी लालपुर्जा हातमा बोकेर भुमिपती भएको खुसी साटासाट गरिरहेका थिए । जिन्दगीभरि कहाँ बस्ने र के खाने ? भन्ने त्राहि-त्राहीमा रहेका भूमिहीन तथा दलित भूमिहीन लालपुर्जा देखाउँदै अनेक सपनाहरू सुनाई रहँदा खुसी र सुख के हो ? भन्ने अनुभूति जो कोहीले गरिरहेका देखिन्थ्यो ।

प्रमुख अतिथि तथा अतिथिहरूले हस्तान्तरण गरेको लालपुर्जा हातमा लिएपछि आले र उनकी श्रीमतीले नगरबाट प्राप्त जग्गामा सानो घर बनाएर तरकारी खेती गर्ने योजना सुनाए । `बुढेसकालमा आफ्नै नाममा जग्गा भएको छ । यहाँ भन्दा ठुलो खुसी के हुन सक्छ र ?´ आले दम्पतीले भने, `कमसेकम मर्ने बेलामा भुमिपति भएर मर्न पाइने भयो ।´

उमेरले डाँडो काटे तापनि आले अहिले पनि ठेला चलाउँछन् । यही पेसाबाट नै भएको आम्दानीले उनले दुई छोरी र दुई छोराको विवाह गरिदिए । `छोराहरूले कमाउन थाले तापनि आफ्नै जग्गा र घर जोर्ने सपना सपनामा नै सीमित बन्यो,´ उनले भने, `अब जग्गा नगरले दियो, घर बनाउन छोराहरूलाई भन्छु ।´

वडा न.२ कै चतुरमाया परियार त लालपुर्जा हातमा परेपछि निक्कै बेर भावुक भइन । उमेरले ६९ वर्ष पुगेकी परियार छोराछोरी भएता पनि एक्लिएको अनुभूति भएता पनि नगरले जग्गा दिएर सहारा प्रदान गरेको बताइन । `एउटा छाप्रो बनाउँछु अनि तरकारी लगाएर भए पनि अब जीविकोपार्जन गर्छु,´ परियारले भनिन ।

अझ सोममाया लामिछानेको त आफ्नो जग्गा नहुँदा लामो समय देखी कोठामा बस्दै आएकी थिइन । घर बासको लागि आफ्नै जग्गा थिएन । बनिबुताे गरेर जीविकोपार्जन गर्दै आएकी उनको श्रीमान् बर्छौ पहिला बितेका थिए । `घर वास नहुँदाको पीडा मलाई जति अरू कसलाई थाहा होला र ?´ सोममायाले खुसी हुँदै भनिन, `कमसेकम भूमि आयोग र नगरले हाम्रो पिडालाई थोरै भएपनी मलम लगाउने प्रयास गरेको छ ।´

उनीहरू जस्तै बर्दिबास-२ स्थित २५ नम्बर बहादुरगन्ज ४ घ कित्ता न.३२ वाट प्रति घरधुरी १ कट्ठाका दरले पहिलो चरणमा लालपुर्जा पाउने ५३ घर परिवारको उस्तै खुसी छ । जग्गा पाएपछि उनीहरूले घरवास बनाउने मात्र योजना बनाएका छैनन्, तरकारी तथा अन्य उत्पादन गरेर व्यावसायिक बन्ने समेत सपना बुनेका छन् ।

पहिलो चरणमा परेका ६० आवेदन मध्य प्रक्रिया पूरा भएको ५७ जना पूर्ण भूमिहीनलाई जग्गा उपलब्ध गराउने निर्णय गर्दै राष्ट्रिय भूमि आयोग महोत्तरीले २२ मङ्सिरमा हकदावीको लागी नामावली प्रकाशन गरेको थियो ।

त्यसमध्ये ३ जनाको नाममा उजुरी परेपछि २९ मङ्सिरमा आयोगले ५३ जनालाई लालपुर्जा दिने निर्णय गरेको भूमि आयोग महोत्तरीका अध्यक्ष ज्ञान बहादुर गोलेले जानकारी दिए ।

सोहीअनुसार आज ५३ जना भूमिहीनलाई लालपुर्जा वितरण गरिएको अध्यक्ष गोलेको भनाई छ । अन्य भूमिहीनको नाममा छानबिन भइरहेको पनि उनले बताए ।

६० जना मध्ये  कसैको नाममा जग्गा देखिएको, कसैको नाममा उजुरी परेको हुनाले भूमि आयोगले छानबिनको लागी ३ जनाको विज्ञ सदस्य संयोजकत्वमा समिति बनाएको छ । समितिले पेस गरेको प्रतिवेदनको आधारमा प्रक्रिया अगाडी बढाइने भूमि आयोगले जनाएको छ ।

यता आफ्नै  कार्यकालमा नगरभित्र रहेका कसैलाई भूमिहीन हुन नदिने नगरप्रमुख प्रह्लाद कुमार क्षेत्रीले बताए । अव्यवस्थित वसोवासीको समेत काम तीव्र रूपमा गरेको बताउँदै कसैलाई पनि निराश हुने वातावरण सिर्जना हुन नदिने प्रमुख क्षेत्रीको प्रतिबद्धता छ ।