फलफूल बेचर मासिक ४ लाख कमाउने व्यवसायी अग्नि कँडेल भन्छन्, ‘देशमै प्रशस्त सम्भावना छ’

बाग्लुगको बिहुका अग्निधर कँडेल, वि.सं. २०५९ सालमा १२०० रुपैयाँ बोकेर काठमाडौँ पसेका हुन । त्यही अग्नि, राजधानी काठमाडौँमा सफल व्यवसायी बन्न सफल भए । उनी आफ मात्र सफल भएनन्, आफ्ना १५ जना आफन्तलाई पनि सफल व्यवसायी बनाए ।

धैर्यताका साथ काम गर्ने हो भने व्यवसायमा राम्रो प्रगति गर्न सकिने बताउँछन् फलफूल व्यवसायी, अग्निधर कँडेल ।

स्कुले पढाई बागलुङको बिँहुमा पुरा गरेपछि उनी थप अध्ययनको लागि   चितवनको भरतपुरमा रहेको वीरेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस पुगे । पढाई सकेपछि वि.सं. २०५२ सालदेखि २०५८सम्म सामुदायिक वनमा काम गरे । उनीको त्यसको संस्थापक अध्यक्ष पनि भए ।

आफूलाई आत्मनिर्भर बनाउनुपर्दछ भन्दै उनले गैँडाकोटमा धानको व्यापार सुरु गरे । तर उनी त्यसमा सफल  हुन सकेनन् ।

केही गर्छु भनेर उनी काठमाडौँ पसे । अनि साथी वसन्त मानन्धरको सुझाव लिएर एउटा साइकल किने र फलफूलको व्यवसाय व्यापार सुरु गरे । आफ्नो कामलाई उनले निरन्तरता दिँदै गए । जस्तोसुकै कठिन परिस्थितिमा पनि उनको धैर्यता टुटेन । आज उनी काठमाडौँको नयाँबजार क्षेत्रमा सफल फलफूल व्यसायि हुन सफल भएका छन् ।

नेपालमा कुनै पेसा व्यवसायको सम्भावना नदेख्दा थुप्रै नेपालीहरू विदेश पलायन भइरहेको अवस्था छ । तर फलफूल व्यवसायी कँडेल, कहिले विदेश पलायन हुने सोचेनन् । आफ्नै देशको एउटा व्यवसाय छानेर उनी लागि रहे । र, अहिले उनी आफ्नो व्यवसायबाट सबै खर्च कटाएर मासिक ४ लाख कमाउँछन् । उनले स्थापित गरिदिएका अन्य १५ जना व्यसायिहरुले पनि वार्षिक औसत २० लाख कमाउने बताउँछन्, व्यवसायी कँडेल ।

व्यवसायी कँडेल भन्छन्, ‘फलफूल व्यवसायबाट काठमाडौँमा घर घडेरी जोडियो । बच्चालाई पढाउन कुनै दुख  छैन । अन्य १५ जना परिवार पनि विदेश घुम्न जान सक्नुहुन्छ तर रोजगारीको लागि विदेश पलायन भइहाल्नुपर्ने अवस्था छैन । मासिक १ लाख कमाई सबैको हुन्छ ।’ उनी अगाडि भन्छन्, ‘अब हाम्रो उद्देश्य अहिलेसम्मको कमाई जोडेर पर्यटन क्षेत्रमा अगाडि बढ्ने हो । व्यवसायलाई अझ फराकिलो पार्ने हो ।’

नेपालमा व्यवसायमा धेरै सम्भावना रहेको बताउँदै व्यावसायिक कँडेल भन्छन्, ‘सामुदायिक व्यवसाय र सामुदायिक उद्यमशीलताको नेपालमा प्रचुर सम्भावना छ ।’ यस प्रकारको व्यवसायलाई पर्यटनसँग जोड्नुपर्ने भन्दै उनी भन्छन्, ‘नेपालमा पर्यटन उद्योग मार्फत ठुलो विदेशी मुद्रा भित्र्याउन सकिन्छ । यस्तो व्यवसाय, एक्लै गरेर हुँदैन । एकै पटक २० घरले सुरुवात गरिनुपर्दछ । यसरी अगाडि बढे चक्लाबन्दी तथा एकीकृत बस्तीको अवस्था समेत सिर्जना गर्दछ ।’

नेपालको फलफूल व्यवसायको समस्याप्रति केन्द्रित हुँदै व्यवसायी कँडेल भन्छन्, ‘जुम्लामा स्याउ उत्पादन गरेर मात्र भएन । त्यसको क्वालिटी, व्यवस्थापन र बजारीकरणमा पनि ध्यान दिनुपर्‍यो ।  उनी भन्छन्, ‘किवी प्रशस्त उत्पादन भयो तर त्यसको क्वालिटीमा ध्यान दिइएन । बाहिरको किवी ३०० रुपैयाँमा बेच्दा नेपालको १०० रुपैयाँमा बेच्न पनि गाह्रो हुन्छ । किनकि त्यसको क्वालिटी हुँदैन ।’

व्यावसायिक कँडेल भन्छन्, ‘अहिले भारतको केराले तथा चीनको स्याउले बजार कब्जा गरेको छ । त्यसलाई रोक्न सरकारसँग कुनै व्यवस्थित योजना छैन ।’ उनी भन्छन्, ‘माल्टाबाट प्रशस्त जुनार आउँछ । त्यो भन्दा सिन्धुलीको जुनार धेरै राम्रो छ । सिन्धुली जस्ता क्षेत्रहरूलाई चक्लाबन्दी तथा पकेट क्षेत्र बनाएर अगाडि नबढ्दा समस्या आएको उनी बताउँछन् ।’

व्यवस्थित रूपमा फलफूल खेती गर्‍यो भने विदेश जाने पैसा रोक्न सकिन्छ । त्यसको लागि पकेट क्षेत्र निश्चित गरिनुपर्ने भन्दै व्यवसायी कँडेल बताउँछन्, ‘सिन्धुलीमा जुनार, पूर्वी तराईमा आँप, पश्चिम तराईमा केरा, जुम्लामा स्याऊ, मध्य पहाडी क्षेत्रमा सुन्तला खेतीलाई व्यवस्थित रूपमा उत्पादन गर्न सकियो भने ठुलो मात्रामा विदेशी मुद्रालाई नेपालमै रोक्न सकिन्छ ।’

पकेट क्षेत्र निर्धारण गरिसकेपछि कुनै पनि उत्पादनमा कुनै एक दुई घरले मात्र सुरु गरेर हुँदैन । ५० घर एकै पटक लाग्यो भने सफल हुन सकिन्छ । त्यसरी उत्पादन गर्दै जाँदा हाम्रा अर्ग्यानिक वस्तुहरूको उत्पादनमा वृद्धि गरिनुपर्दछ । दूधजन्य सामान, फलफूलको उत्पादनको वृद्धि गरिनुपर्ने उनी बताउँछन्, ‘यो विषयको अनुसन्धान गर्दै सामुदायिक खेतीतर्फ क्रियाशील हुनुपर्दछ । त्यसरी नै समाज रूपान्तरण हुने हो ।’

‘अहिलेको सीमित उत्पादनको व्यवसयिकरण गर्न नसक्दा विदेशी उत्पादनसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने अवस्था नै छैन । नेताको भाषण मात्र भयो, विकासको नाममा डोजर मात्र चल्यो तर विकासको वास्तविकतातर्फ अग्रसर हुनै सकिएन । कृषिको राम्रो अनुसन्धान नै भएन ।’ व्यवसायी कँडेल भन्छन्,– सामाजिक उद्यमशीलताबाट आधुनिकीकरण, प्रतिस्पर्धा, क्वालिटी, राम्रो व्यवस्थापन हुन्छ । त्यो भयो भने राज्यको पनि ध्यान जान सक्छ ।’

 व्यावसायिक कँडेल, अहिले बागलुङको ढोरपाटनतर्फ क्रियाशील छन् । उनी भन्छन्, ‘ढोरपाटनमा विकासको धेरै सम्भावना छ । त्यो क्षेत्रको अध्ययन गर्दै हामी विकास तर्फ अग्रसर हुनेछौ । कृषि र पर्यटनसँग सम्बन्धित हुँदै पौष ११ गते देखि १५ गतेसम्म ढोरपाटनमा विशेष कार्यक्रम गरिँदै छ । त्यो कार्यक्रमको नेतृत्व डा.प्रेम शर्माले गर्दै छन् ।’

सुन र गाडिमात्न जोड्न बढी क्रियाशील हुने नेपाली जनतालाई व्यवसायी कँडेलको सुझाव छ, ‘त्यसरी देशको विकास हुँदैन ।’ उनी भन्छन्, ‘देशमा प्रशस्त श्रोत साधन छ, त्यसलाई सही रूपमा प्रयोग गर्नुपर्दछ । कृषिबाट उत्पादन हुन्छ भने पर्यटनबाट विदेशी मुद्रा सञ्चय गर्न सकिन्छ । यी दुवैलाई जोड्दै एक्लै दुक्लै हिँड्ने होइन, सामुदायिक पद्धतिबाट अग्रसर हुनुपर्दछ । आफ पनि आत्मनिर्भर हुने र समुदायलाई पनि आत्मनिर्भर बनाउन सकियो भने विदेश पलायनको समस्यालाई समाधान गर्न सकिन्छ अनि देशको विकास पनि हुन्छ ।’