विचार

24 Jul

विस्फोटको उच्च जोखिममा रहेका चार हिमताल

ज्ञान घर0 CommentsBreaking News 2, विचार

छोटो अवधिमा गरिएका विगतका अध्ययनहरूको समीक्षा र दुई भिन्न वर्षका सेटेलाइट नक्साको अवलोकन गर्दा उक्त चार वटा ताल निकै जोखिम अवस्थामा देखिन्छन्। - प्रकाश रेग्मी बढ्दो जलवायु परिवर्तनका कारण मौसमी ढाँचामा आएको परिवर्तित स्वरूपले सिर्जना गरेको जटिलता सम्बोधन गर्न सन् २०१० मा मेक्सिकोको क्यानकुनमा संयुक्त राष्ट्र संयुक्त राष्ट्र संघको जैविक विविधता सम्मेलनमा हरित जलवायु कोष स्थापना भयो। अर्थात् जलवायु परिवर्तनलाई सम्बोधन गर्न विकासशील देशहरूलाई बढ्दो वित्तीय सहयोगको आवश्यकता पूरा गर्ने प्रयास स्वरूप कोषको स्थापना भएको थियो। सन् २००० देखि २०१९ सम्म गरिएको जलवायु परिवर्तनको प्रभाव मूल्याङ्कनले नेपाललाई दसौँ अत्यधिक जोखिमको स्थानमा राखेको छ। नेपाल भन्दा बढी जोखिममा रहेका एसियाका अन्य…

Read More

28 Jun

नेपालको गणतान्त्रिक आन्दोलनमा प्रगतिशील स्रष्टाहरूको भूमिका

ज्ञान घर0 CommentsBreaking News 2, विचार

* मोहनविक्रम सिंह कुनै पनि देशको समाजव्यवस्था, जीवन वा राजनीतिमा पनि दर्शन वा साहित्यको महŒवपूर्ण भूमिका हुन्छ । दर्शन वा साहित्यको त्यस प्रकारको भूमिका आधुनिक कालमा मात्र होइन, प्राचीन कालदेखि नै रह“दै आएको छ । भारतमा रामायण, महाभारत, गीता, मनुस्मृति, तुलसीकृत रामायण आदि जस्ता ग्रन्थहरूलाई नै हेरौ“ । तिनीहरूले सामाजिक चेतना, संस्कृति वा राजनीतिक व्यवस्थामा सताब्दीयौ“देखि गम्भीर असर पार्दै आएका छन् । आज हिन्दु सामाजिक व्यवस्थाले समाजमा तलसम्म जुन घर जमाएको छ, त्यसका पछाडि हिन्दु, दार्शनिक वा साहित्यिक कृतिहरूको ठुलो भूमिका रहेको छ । उदाहरणको लागि रामलाई मर्यादा पुरुषोत्तम राम बताइन्छ । त्यसरी हिन्दु धर्मले उनलाई ती मर्यादा वा गुणहरूबाट…

Read More

15 Apr

काठमाडौँ उपत्यका वायु प्रदूषणको उच्च जोखिममा

ज्ञान घर0 CommentsBreaking News 2, विचार

काठमाडौँ उपत्यका एक पठारजस्तै रूपमा रहेको छ। जाडो र सुक्खा मौसम बढेसँगै तराईका क्षेत्रहरूमा पराल र भुसको प्रयोग गरेर आगो ताप्ने, वन क्षेत्रमा आगो लगाउनेजस्ता क्रियाकलापले गर्दा वायुमण्डलको तल्लो तहको हावा तातेर हल्का हुन गई माथितिर उडेर जान्छ। - प्रकाश रेग्मी परिचय हाव पृथ्वीमा रहेका सबै जीवजन्तु र वनस्पतिका लागि नभई नहुने कुरा हो। यसको अभावमा जीव र वनस्पति संसारको अस्तित्वको कल्पना गर्न सकिँदैन। विकसित परिवर्तित परिप्रेक्ष्यमा मानवीय अधिक क्रियाकलापका कारण हावाको प्राकृतिक संरचनामा विचलन आई मानवीय स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर हुने सम्भावना बढ्दै गएको छ। लेखनको क्रममा आफू प्रविधिले सम्पन्न मुलुकमा रहेकाले आफ्नो देशमा पनि त्यस्तै होला भन्ने कल्पना आउँदो रहेछ। अर्थात्…

Read More

14 Mar

लीलबहादुर क्षेत्री : नेपाली साहित्यका उज्ज्वल नक्षत्र

ज्ञान घर0 CommentsBreaking News 2, विचार

उहाँको लेखनीले आफू जन्मे-हुर्केको भूगोल मात्र नभई सम्पूर्ण नेपाली भाषी समुदायको मन र माटोलाई उजागर गर्‍यो। उहाँका कृतिहरू आज पनि उतिकै सान्दर्भिक छन्, जति ती सिर्जनाका बेला थिए। - प्रदीप खनाल नेपाली साहित्यका महान् स्रष्टा लीलबहादुर क्षेत्रीको असामयिक निधनले सम्पूर्ण साहित्य जगत् शोकाकुल भएको छ। भारतको आसामका स्थायी बासिन्दा क्षेत्रीको ९२ वर्ष उमेरमा बिहीबार राति गुवाहाटीमा निधन भयो। उहाँले नेपाली भाषा र साहित्यमा पुर्‍याएको योगदान अविस्मरणीय छ। क्षेत्री केवल साहित्यकार मात्र नभएर समाजको गहिराइलाई आत्मसात् गर्दै जनमानसको कथा लेख्ने संवेदनशील स्रष्टा हुनुहुन्थ्यो। जीवन यात्रा र प्रारम्भिक पृष्ठभूमि क्षेत्रीको जन्म सन् १९३३ मार्च १ मा भारतको मेघालय राज्यको राजधानी शिलङ (त्यति…

Read More

11 Mar

प्रतिगमन विरुद्ध गठबन्धनको आवश्यकता ः अहिलेको राष्ट्रिय र ऐतिहासिक आवश्यकता

ज्ञान घर0 CommentsBreaking news 3, विचार

* मोहनविक्रम सिंह ने.क.पा.(मसाल)ले बारम्बार यो स्पष्ट गर्दै आएको छ कि अहिले देशमा प्रतिगमतको खतरा ०१७ सालमा वा ०५९ सालमा भन्दा बढी गम्भीर भएको छ । किनभने अहिले नेपालका राजावादीहरूलाई भारतका कट्टरवादी हिन्दु शासकवर्गको समर्थन प्राप्त छ । अहिले राजावादीहरूले राजा आएपछि राष्ट्रियताको रक्षा हुन्छ भन्दछन् । तर वास्तविकता यो हो कि अहिले पूर्व राजा भारतीय साम्राज्यवादको हातमा खेलेको र उनीहरुको मद्दतमा नै सत्ता प्राप्त गर्न खोजेको कुरा दिनको उजेलो झै छर्लङ्ग छ । हिजो फागुन २५ गते पोखराबाट काठमाडौ आउ“दा राजावादीहरूले गरेको उनको स्वागतमा पूर्व राजाका साथै उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथको फोटोको समेत प्रदर्शन गरेको कुराबाट अहिले उनीहरुमा…

Read More

02 Mar

पौरस्त्य र पाश्चात्य समाजमा परमाणुवाद

ज्ञान घर0 CommentsBreaking news 3, विचार

(नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान र माक्र्सवादी अध्ययन स्रोतकेन्द्रको संयुक्त आयोजनामा भएको अन्तक्र्रियामा प्रस्तुत कार्यपत्र) * प्रस्तोताः रामराज रेग्मी आँखाले देख्न नसकिने पदार्थका अति नै शुक्ष्म तत्वलाई परमाणु(Atom) भनिन्छ । पौरस्त्य र पाश्चात्य समाजमा परमाणु सम्बन्धी अवधारणा कहाँ कुन पृष्ठभूमिमा विकसित भयो, त्यसमा कसको भूमिको के कस्तो रह्यो र दुई पृष्ठभूमिका दर्शनहरूमा के कति समानता वा असमानता छ भन्ने विषयवस्तुमा प्रकाश पार्नु नै यस कार्यपत्रको उद्देश्य रहेको छ । १. पौरस्त्य समाजमा परमाणुवादी अवधारणा पौरस्त्य समाजमा परमाणुवादबारे विस्तृत व्याख्या गर्ने दर्शन वैशेषिक हो । तर त्यसभन्दा पहिलेका दर्शनहरूले पनि परमाणुबारे धेरथोर प्रकाश पारेका छन् । १.१. परमाणु सम्बन्धमा वैशेषिकभन्दा पहिलेका अवधारणाहरू पौरस्त्य समाजमा…

Read More

24 Feb

वैदिक दर्शनको दार्शनिक पद्धति

ज्ञान घर0 CommentsBreaking news 3, विचार

* डा.गोविन्दशरण उपाध्याय वैदिक दार्शनिक चिन्तन र पद्धति दुवै आध्यात्मिक उत्स प्राप्तिको उद्देश्यबाट आरम्भ भएको हुँदा आधुनिक विज्ञानका केही अध्येताहरूले "विज्ञानका दृष्टिकोण"ले वैदिक चिन्तन महत्त्वहीन भएको आरोप लगाएका छन् | खास गरी मार्क्सवादी चिन्तनहरूले मार्क्सवादी चिन्तनलाई सबैभन्दा बढी "वैज्ञानिक" भन्दै अन्य चिन्तनहरूको महत्वलाई होच्याउने प्रयत्न गर्छन् र होच्याएका पनि उदाहरण छन् | के साँच्चिकै वैदिक दार्शनिक (जैन र बौद्धसहित) आधुनिक विज्ञानका दृष्टिकोणले अनुपयोगी नै छन् त ? १. वैदिक दार्शनिक चिन्तनको आरम्भ (Origin of Vedic Theorem) वैदिक दार्शनिक चिन्तनको आरम्भ विश्वको प्राकृतिक अस्तित्वको उपस्थितिप्रति जिज्ञासाबाट आरम्भ हुन्छ | ऋग्वेदका दुई सूक्तहरू : हिरण्य गर्भ सूक्त र नासदीय सूक्त यसका उदाहरण…

Read More

28 Jan

गीताको दर्शन के हो ?

ज्ञान घर0 CommentsBreaking news 3, विचार

* * गोविन्दशरण उपाध्याय म गीता पढ्छु | गीता पढेर मनन गर्छु | मलाई गीता पढेर मन परेको हो | गीता पढेपछि मन पर्छ | गीताले कसैलाई जोर जवर्जस्ती गर्दैन | गीताले मार्गदर्शन गर्छ | मान्छेको बौद्धिक स्वतन्त्रतामा हस्तक्षेप गर्दैन | गीताले सधैं निर्णयको स्वतन्त्रता दिन्छ | गीताले गीतासँग असहमत हुने स्वतन्त्रता दिन्छ | गीताको केन्द्रीय विषयहरू विवेक, आस्था र कर्म हुन् | मान्छेसँग कर्मको विकल्प छैन | मान्छेसँग आस्थाको विकल्प छैन | मान्छेसँग बुद्धिको विकल्प छैन | ज्ञान, कर्म र भक्ति एकआपसमा जोडिएका छन् | ज्ञानका लागि, कर्मका लागि आस्था र आस्थाका लागि ज्ञान चाहिन्छ | तर कुनै आस्थामा…

Read More

03 Jan

का. जलजला उपन्यासमा प्रेम र दर्शन 

ज्ञान घर0 CommentsBreaking news 3, विचार

* भरत पोख्रेल लेखक मोहन विक्रम सिंहका अनुसार कमरेड जलजला उपन्यास प्रेमको कथा र विश्वको दर्शन हो । यो उपन्यासका प्रेम र दर्शनमा प्रवेश गर्ने धेरै बाटाहरू खुला छन् मैले चाहिँ पहिला स्थान, पात्र अनि प्रेम र दर्शन विषयहरूमा चर्चा गर्न चाहेको छु । एक समय नेपालको भूभाग रहेको पहिला भारतको उत्तर प्रदेश हाल उत्तराखण्ड राज्यको कुमाउँ गढवालको कौसानीबाट का. जलजला उपन्यासको सुरुवात हुन्छ । उपन्यासले आयतन बढाउँदै जाँदा लक्ष्मी आश्रम जहाँ सुनन्दाको पर्वतारोहण जीवन सरला बहनको प्रेरणाले समाजसेवामा परिवर्तन हुन्छ । नेपालको भैरहवा (जेल) मा बस्दा सुनन्दा गान्धीवादीबाट मार्क्सवादी बन्दछिन् । काष्ठमण्डप अन्तर्गत काठमाडौँका विभिन्न स्थानहरूसँग परिचित हुन्छिन् ।…

Read More

02 Jan

कहाँनेर भेटिन्छन् प्रचण्ड शेरादरबारमा ?

ज्ञान घर0 CommentsBreaking News 2, विचार

* लेखनाथ न्याैपाने १. विभिन्न सञ्चार माध्यम र खासगरी लोकान्तरले प्रचण्ड कानुनी रूपमा उक्त जग्गा प्रकरणमा कहीँ कतै जोडिँदैनन् भनेर लेखेकै छ त । अनि फेरि माओवादी र प्रचण्ड भनेर किन धमिलो पानीमा माछा मार्न खोजेको ? २. कुनै तथ्य र प्रमाण विना कथा बनाएर मरिसकेको मान्छे (सीता दाहाल) ले पैसा दिएको भनेर आरोपित गर्नु कतैबाट पनि मिल्ने कुरा होइन । ३. गडबडी बरु कहाँबाट भएको देखिन्छ भने जग्गामा हदबन्दी लागेपछि १९ रोपनी छाडेर बाँकी १८१ रोपनी जग्गा ट्रस्ट/गुठीमा नल्याई कम्पनीमा लैजाने प्रक्रियामा हो । ४. स्वकीय सचिव भएकाे बेला (२०६७/०६८) मा विकेश श्रेष्ठले प्रचण्डको नाम भजाएर वा शक्तिको दुरुपयोग…

Read More