गीताको दर्शन के हो ?

म गीता पढ्छु | गीता पढेर मनन गर्छु | मलाई गीता पढेर मन परेको हो | गीता पढेपछि मन पर्छ | गीताले कसैलाई जोर जवर्जस्ती गर्दैन | गीताले मार्गदर्शन गर्छ | मान्छेको बौद्धिक स्वतन्त्रतामा हस्तक्षेप गर्दैन | गीताले सधैं निर्णयको स्वतन्त्रता दिन्छ | गीताले गीतासँग असहमत हुने स्वतन्त्रता दिन्छ |

गीताको केन्द्रीय विषयहरू विवेक, आस्था र कर्म हुन् | मान्छेसँग कर्मको विकल्प छैन | मान्छेसँग आस्थाको विकल्प छैन | मान्छेसँग बुद्धिको विकल्प छैन | ज्ञान, कर्म र भक्ति एकआपसमा जोडिएका छन् | ज्ञानका लागि, कर्मका लागि आस्था र आस्थाका लागि ज्ञान चाहिन्छ | तर कुनै आस्थामा बलियो हुन्छ | कुनै कर्ममा बलियो हुन्छ र कुनै बुद्धिमा | मान्छेले आफ्नो स्वभाव आफैले चिन्ने हो | मान्छेले आफ्नो लागि पूर्ण स्वतन्त्रताको मार्ग आफै रोज्ने हो |

श्रीकृष्णको जीवन दर्शन नै स्वतन्त्रताको पूर्ण अभ्यासमा आधारित छ | श्रीकृष्णलाई सुन्ने व्यक्ति कट्टरपन्थी हुनै सक्दैन | श्रीकृष्णलाई बुझ्ने व्यक्ति पूर्वाग्रही हुनै सक्दैन | श्रीकृष्णले जिज्ञासा सिकाएका छन् | गीताले जस्तोसुकै जिज्ञासाको शालीनतापूर्वक उत्तर दिन सिकाएको छ | सिकेको कुरा, जानेको कुरा, बुझेको कुरा स्वीकार गर्ने वा नगर्ने व्यक्तिको निजत्व भएको (गीता १८/६३) प्रत्याभूति गीताले दिन्छ | गीतामा कुनै जवर्जस्ती छैन तर कर्तव्यपालन गर्ने प्रेरणा छ | गीताका लागि हरेक व्यक्ति कर्तव्यसँग प्राकृतिक रूपमा बाँधिएको छ |

मैले गीता पढ्दा कसैले मलाई हिन्दु भएको बुझ्ला, कट्टरपन्थी भएको बुझ्ला, पूर्वाग्रही भएको बुझ्ला – यो बुझाई गीता नपढ्नेको वा गीताको आदर्शलाई पश्चिमा स्वच्छन्दतावादको आँखाले हेर्नेको हो | मलाई गीता पढेर स्वतन्त्रता प्राप्त भएको छ | स्वतन्त्रता नियमभित्र हुन्छ | स्वच्छन्दता अराजकता हो | अराजकहरूले गीता बुझ्न चाहन्नन् | गीता धार्मिक प्रवचन होइन | गीता धर्म र धार्मिकता भन्दा धेरै थोक हो | बहुलतावादमा प्राकृतिक आस्था राख्नेले गीता सजिलै बुझ्छन् | एकलकाँटे माइन्ड-सेट भएकाका लागि गीता बन्धन हो | अर्काका विचारको सम्मान गर्न नसक्नेहरूका लागि गीता “अधर्म” हो | गीताले भन्छ अधार्मिक त्यो हो जसले विवेकीय स्वतन्त्रताको सम्मान गर्न सक्दैन |

मेरो लागि सङ्कल्प र निर्णयको स्वतन्त्रता र परम स्वतन्त्रतामा (मोक्ष) अन्तरसम्बन्ध छ | “मेरोवादी”हरूले यो तत्थ्य बुझ्न सक्दैनन् | “पुस्तक”मा पूर्वाग्रह भएकाले गीताको कुरा बुझ्न सक्दैनन् | धर्म र रिलिजनमा फरक नदेख्नेले गीता बुझ्न सक्दैनन् | धर्मनिरपेक्षताको नाममा कट्टरपन्थीहरूलाई धर्मनिरपेक्ष मान्ने आँखाले गीता बुझ्न सकिन्न | गीता पढ्नेहरू, बुझ्नेहरू कर्तव्यका लागि बलिदान दिन्छन् | आफ्नो पूर्ण स्वतंत्रताका लागि साधना गर्छन् | लोककल्याणका लागि कर्म गर्छन् | समत्व प्राप्तिका लागि अभ्यास गर्छन् |

मेरा लागि गीता पढ्नु पूर्ण स्वतन्त्रताको अभ्यास हो | समत्वको साधना हो | विश्व र आत्म कल्याणको तपस्या हो | मेरो लागि गीता विवेकीय स्वतन्त्रताको वैश्विक घोषणापत्र (Universal manifesto of mental freedom) हो | कार्ल मार्क्सको साम्यवादी घोषणापत्रले कम्युनिस्ट बन भन्छ, कुरानले मुस्लिम बन भन्छ, बाइबलले इसाई बन भन्छ, त्रिपिटकले बौद्ध वन भन्छ तर गीताले “तिमी जे चाहन्छौँ त्यही बन (गीता १८/६३) भन्छ | साथसाथै प्रकृतिले प्रदान गरेको यस्तो विवेकीय स्वतन्त्रता नचिन्ने व्यक्ति पराधीनताको चक्रमा फसेर नष्ट हुने चेतावनी (गीता १८/५८) दिन्छ | मानवको बुद्धि र बुद्धिजन्य स्वतन्त्रताप्रति मेरो समर्पण छ  ।