मानव स्वतन्त्रता र समृद्धिको दिशामा दर्शनशास्त्र क्रियाशील हुनुपर्ने

काठमाडौँ । ‘जीवन तथा जगत्प्रतिको स्पष्ट विश्व दृष्टिकोण नहुँदा मानव स्वतन्त्रता र समृद्धिको दिशामा अवरोध सिर्जना भइरहेको’ विभिन्न दार्शनिक व्यक्तिहरूले धारणा राखेका छन् । ज्ञानशाला अनुसन्धान केन्द्र र दर्शनशास्त्र विभाग, त्रिचन्द कलेजको आयोजना भएको अन्तरक्रिया कार्यक्रममा उनीहरूले सो धारणा राखेका हुन् ।

विश्व दर्शन दिवसको अवसरमा मानव स्वतन्त्रता र समृद्धिको दिशामा दर्शनशास्त्र विषयक अन्तरक्रिया कार्यक्रममा मङ्सिर ६ गतेका दिन नयाँबजारस्थित ज्ञानशाला अनुसन्धान केन्द्रको सभा हलमा विभिन्न दार्शनिक व्यक्तित्वहरूको जमघट रह्यो । कार्यक्रममा विषयवस्तु प्रस्तोताहरूमा श्याम श्रेष्ठ, डा.गोविन्दशरण उपाध्याय र मनोहरि तिमिल्सेना हुनहुन्थ्यो । ज्ञानशाला अनुसन्धान केन्द्रका अध्यक्ष भोलानाथ ढकालले स्वागत मन्तव्य राख्नुभएको कार्यक्रमको सहजीकरण समीर सिंहले गर्नुभएको थियो ।

अन्तरक्रिया कार्यक्रममा प्रस्तुत धारणाहरू–

श्याम श्रेष्ठ

अरूलाई दुःख दिँदा आनन्दित हुने दर्शन बलिया हुँदा मानव स्वतन्त्रतामा अवरोध सिर्जना भइरहेको छ । मानव स्वतन्त्रता र समृद्धिको यात्रामा अगाडि बढ्नको लागि सहीलाई सही र गलतलाई गलत भन्ने सक्ने दर्शनलाई बलियो बनाउनुपर्दछ । गौतम बुद्धले भनेको दर्शन अर्थात् वस्तु जस्तो छ, त्यही रूपमा बुझ्नु नै दर्शन हो लाई सही रूपमा कार्यान्वयन गर्ने हो भने मानव स्वतन्त्रता र समृद्धिले मूर्त रूप लिन सक्दछ । त्यस्तै मार्क्सले भनेजस्तो जगत्लाई सही रूपमा व्याख्या गर्दै सत्यको पक्षमा परिवर्तन गर्न सक्ने दर्शन नै अहिलेको २१औँ शताब्दीमा पनि सान्दर्भिक छ ।

डा.गोविन्दशरण उपाध्याय

अहिले विज्ञानले धेरै विकास गरेको छ । त्यो विज्ञानलाई निर्देशन गर्ने दर्शनशास्त्र हो । दर्शनशास्त्र प्रति प्रष्टता नहुँदा विज्ञानले स्पष्ट बाटो समात्न सकिरहेको अवस्था छैन । समाजमा निरन्तर रूपमा अध्यात्मवाद र भौतिकवादी दर्शनको धारा चलिरहन्छ । त्यही आधारमा फरक फरक प्रकारका दृष्टिकोणहरू निर्माण भइरहेको हुन्छ । राजनैतिक पार्टी तथा विभिन्न संघसंस्थाहरुको भनाई र गराइबिचको ठुलो खाडलले मानव स्वतन्त्रताले मूर्त रूप लिन सकेको अवस्था छैन । फेरि पनि मानव जातीले स्वतन्त्रताको पक्षमा आवाज उठाइरहेका हुन्छन् र चलिरहन्छ ।

मनोहरि तिमिल्सेना

दर्शन कसको निम्ति ? यो नै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण विषय हो । दर्शनले प्रकृति, समाज, मानव र चिन्तनलाई मूल रूपमा अध्ययन गर्दछ । मार्क्सले भनेजस्तै १) दर्शनले मानवको पक्षमा सोच्नुपर्दछ, २) प्रकृतिको आफ्नै नियम हुन्छ र समाजको आफ्नो नियम हुन्छ । जसले समाजले ठिक ढङ्गले बुझ्छ, अर्थात् समाजको नियम बुझ्छ त्यसले समाजलाई परिवर्तन गर्न सक्दछ । ३) संसारमा परिवर्तनबाहेक सबै कुरा परिवर्तनशील हुन्छ । दर्शनशास्त्रलाई सही रूपमा बुझ्न यी तीन मान्यताहरू प्रति प्रस्ट हुनुपर्दछ । विभिन्न साम्राज्यवादी शक्तिहरू दर्शनशास्त्र प्रति  प्रस्ट नहुँदा मानव स्वतन्त्रता र समृद्धिको दिशामा अवरोध सिर्जना भइरहेको छ । त्यस कारण दर्शनशास्त्र, मानव मुक्तिको प्रस्ट अवधारणा सहित अगाडि बढ्नुपर्दछ ।