साना कुरा फरक विचार

• डा.कौशिला रिसाल

मलाई भर्खरै एउटा टेलिभिजनको अन्तर्वार्ताको क्रममा सोधियो, तपाई त एकाएक प्राज्ञमा नियुक्ति हुनभएछ । यहाँनेर प्रश्नकर्ताको प्रश्न सामान्य हो । यसलाई सानो सम्झिए हुन्छ तर सानो लागे पनि विषय र भन्न खोजको आशयले भने फरक अर्थ बुझाउँछ । मानिसलाई भन्न सजिलो छ । यदि भन्नका लागि सोच्न जरुरी थिएन भने ? तर कम्तीमा मैले मेरो भविष्यका लागि गरेको समय र मेहनतको लगानी कति थियो ? यसमा ख्याल गर्नुपर्दथ्यो । 

मानिसको बोलीमा, काममा, व्यवहारमा र स्वाभिमान जोडिएको हुन्छ । सामाजिक गुण सबैमा हुने भए पनि सबैमा आवश्यकताअनुसार हुँदैन । हामीले कसैको लवाई खवाइ, ड्रेस अप, हिँडाइ वा अरूले उसका बारेमा गरेको कुराकानीका आधारमा उसप्रतिको धारणा बनाउँछौँ । कसैप्रति एकतर्फी धारण बनाउनुभन्दा सत्य तथ्य बुझेर ऊसँग व्यवहार गरियो भने मात्र हामी सत्य हुन्छौँ । वास्तविक रूपमा हामी आफैले ती व्यक्तिलाई चिन्न नखोज्नु कमजोरी हुन्छ । यसैले चिनेर मात्रै उसप्रतिको धारणा बनाउन उत्तम हुन्छ । गुलियो चिनीको विशेषता भए पनि खानेले मात्रै चिनी गुलियो छ भन्न सक्छ । र नखानेलाई त्यसको स्वाद गुलियो नै छ भन्न गाह्रो हुन्छ । 

थोपा थोपा मिलेर नै एक जग पानी भरिन्छ भन्ने बुद्धको भनाइअनुसार जीवनमा ठुलो काम गर्नका लागि साना साना कुरा महत्त्वपूर्ण रहन्छन् । सर्वप्रथम हामी दौडनको लागि पाइला टेक्न सक्नुपर्छ । त्यसपछि हिँड्न जान्नुपर्‍यो, एकै चोटि कोही पनि दौडिँदैन । हजार किलोमिटरको यात्रा एक कदमबाट सुरु हुन्छ । तसर्थ एकै चोटि आफ्नो केही भएन, मैले प्रगति उन्नति गर्न सकिन भनेर मानिस निराश हुनुहुँदैन । 

हामी अनावश्यक रूपमा अरूको कुरा काट्ने, अरूको चासो राख्ने गर्दछौँ । फलानाले यति गर्‍यो मैले सकिन भनेर टाउको दुखाउँछौँ । वास्तवमा अरूको चासो राख्नुभन्दा पनि आफ्नो बारेमा सोच्नु राम्रो हो । सबैभन्दा बढी चिन्ने भनेको आफूले आफैलाई हो । आफूलाई माया गर्नु जीवन बोध हो । दुई दिन बाँच्ने जीवनमा अरूको चासो राखेर समय खेर फाल्नुभन्दा आफ्नो लागि सोचेर बस्न उपयुक्त हुन्छ । आफूले कसका लागि कति गर्न सकिन्छ ? भन्दा पनि आफू कसरी सहज तरिकाले जिउन सकिन्छ भन्ने बारेमा सोच्न जरुरी छ । 

मानिसका जीवनमा गल्ती हुन सक्छन् । कमजोरीहरू हुन सक्छन् । ती कमजोरी वा गल्तीबाट नयाँ पाठ सिक्नुपर्दछ । आत्मालोचित हुन सक्नु जीवनको महत्त्वपूर्ण पक्ष हो । शुक्रराज शास्त्रीले भनेका छन्— भुल गर्नु पनि ज्ञान प्राप्त गर्नु हो । जीवनमा कहिलेकाहीँ भुल हुन्छ । हामी नजानेर एउटा गल्ती गर्छौँ भने त्यसलाई सहजीकरण गर्नुपर्छ । तर त्यही गल्तीलाई पटक पटक दोहोराउँछौँ भने त्यो राम्रो सङ्केत होइन । जीवनलाई सार्थक बनाइराख्न आफैभित्र हामी समीक्षक हुनुपर्छ । जसरी सही समय र ठाउँमा नबोल्नु राम्रो होइन,  त्यसरी नै उपयुक्त समय र अवसरमा मौन बस्नु राम्रो होइन । अरूलाई उपदेश दिनुअघि आफू आदर्श हो होइन, उपदेश गर्न लायक हो होइन ख्याल गर्नुपर्छ । हामीले हाम्रो समस्या आफै सृजना गर्दछौँ । यसको मतलब हामी बोल्दै नबोल्ने होइन, उपयुक्त समय हेरेर बोल्नुपर्छ भन्ने हो । आफूले बोलेका कुराले कसैका अगाडि कति महत्त्व राख्छ भन्ने कुरामा हाम्रो प्रस्तुति निर्भर रहन्छ ।