महोत्तरीको रातु नदीको उत्खननलाई लिएर चुरे विज्ञहरूको चिन्ता, आईई रिपोर्टमाथि नै शङ्का

विशाल बस्नेत /न्युज कारखाना

महोत्तरी, १३ पुस । रातु नदीमा भएको उत्खननको विषयमा चुरे विज्ञहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् ।

पछिल्लो समय उत्खननको वैधतामाथि प्रश्न उठिरहेको बेला उनीहरूले गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेका हुन् ।

स्थानीय सञ्चारकर्मीहरूले उत्खनन स्थलमा पुगेर गरेको स्थलगत रिपोर्ट हेर्दा निक्कै भयावह देखिएको बताउँदै पर्यावरणविद् डा. नागेन्द्र यादवले रातुको उत्खननको विषयमा स्थानीय सरकार सचेत हुनुपर्ने बताए । केही दिन अघि भएको छलफलका बिच अघिल्लो पटक उत्खननको क्रममा भएको क्षति हेर्दा अहिले भएको उत्खननको वैधतामाथि प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक भएको उनको भनाई छ । ‘चुरेमा पछिल्लो समय देखिएको पानीको अभाव दोहन नै मुख्य कारक हो भन्न सकिन्छ,’ उनले भने ।

विज्ञहरूको अनुसार आईई रिपोर्टमा नै शङ्का रहेको छ । सैद्धान्तिक रूपमा आईईको प्रक्रिया भयो कि भएन ? भन्ने विषय खोजीको विषय बन्नुपर्ने उनीहरूको जिकिर छ । २०७८ जेठमा गरिएको आईई रिपोर्टले हरेक खण्डबाट १२१५०० घन मिटर मात्र उत्खनन गर्न सकिने बताएको थियो तर ठेकेदार कम्पनीले उक्त समयमा सम्झौता भन्दा ७ गुणा बढी उत्खनन गरेको नगरपालिकाले नै प्रतिवेदन बनाएको थियो । नगरले बनाएको प्राविधिक नाप जाँच उपसमितिले गरेको छानबिनले सम्झौता भन्दा बढी १२ करोड बराबरको नदीजन्य पदार्थ निकालेको निष्कर्ष निकालेसँगै अहिले उक्त मुद्दा जनकपुर उच्च अदालतमा विचाराधीन अवस्थामा छ ।

विज्ञहरूले यसैको आधारमा पनि आईई रिपोर्टमाथि आशङ्का गरेका हुन् । अर्का चुरे विज्ञ डा. विजय सिंहका अनुसार आईई रिपोर्ट मात्र उत्खननमा प्रधान नभएको बताउँछन् । नेपालका धेरैजसो ठाउँमा आईई रिपोर्टलाई नै देखाएर उत्खनन हुने गरेको बताउँदै कतिपय त नक्कल मात्र गरेर तयार गर्ने गरेको देखिएको उनको भनाई छ । विज्ञहरूको सुझाव र रातु नदी खण्डमा देखिएको अव्यवहारिक उत्खननले यति वेला बर्दिबास आन्दोलित भएको छ ।

सामाजिक सञ्जालबाट नगरप्रमुख प्रह्लाद कुमार क्षेत्रीका विरुद्ध बाक्लै टिप्पणी सुरु भएका छन् भने स्थानीय राजनीति दलले त उत्खनन रोक्न सामूहिक विज्ञप्ति नै जारी गरेका छन् । ८ राजनीति दलहरूले उत्खननको दीर्घकालीन समस्या सावधानको लागी सरोकारवालाहरूलाई ज्ञापन पत्र बुझाई सकेका छन् भने अन्य रणनीति समेत बनाउँदै गरेको नेपाली काँग्रेसका नेता चिरञ्जीवी हमालले जानकारी दिए ।

माओवादी केन्द्रका नेता राजु खड्काले उत्खनन व्यवस्थित र वैज्ञानिक नबनेसम्म यसलाई आन्दोलनको रूपमा अगाडी बढाउने बताए । त्यस्तै पानीको विकराल समस्या खडा भएको भन्दै नेकपा एमालेका नेता शङ्कर महतोले पर्यावरण जोगाउन जस्तोसुकै कदम चाल्न पनि पछि नपर्ने प्रतिबद्धता जनाए ।

यता नगरप्रमुख प्रह्लाद कुमार क्षेत्रीले भने रातु नदी उत्खनन मापदण्डअनुसार नै गरेको दाबी गरेका छन् । आफू जहिल्यै पर्यावरणको पक्षमा रहेको जिकिर गर्दै बाहिर प्रचार गरेजस्तो नभएको उनको भनाई छ ।