डा. कौशिला रिसालकाे कर्णालीको उज्यालो: एक टिप्पणी

–

डा चूडाप्रसाद ढकाल

डा. कौशिला रिसालको “कर्णालीको उज्यालो” कविता (FB:18 June 2024 ,05 Ashar 2081) कर्णाली क्षेत्रको प्राकृतिक सौन्दर्य र त्यहाँका जनताको जीवन सङ्घर्षलाई संवेदनशील र कलात्मक ढङ्गले चित्रण गर्ने उत्कृष्ट प्रयास हो। कविताले एकै समयमा व्यक्तिगत र सामूहिक चेतनाको खोजी, सभ्यता र मानवताको अनुभवलाई उजागर गर्दछ। “चेतनाको एक झिल्को आगो” र “पुर्खाको सभ्यता” जस्ता प्रतीकात्मक शब्दावलीले जीवनको गहिरो अर्थलाई प्रकट गर्छ, जसले कविताको साहित्यिक सौन्दर्यलाई अझै सजीव बनाउँछ।

कविताको पहिलो खण्डले कविताको पात्रको आन्तरिक यात्रा र आत्म-अन्वेषणको कथालाई प्रस्तुत गर्छ। “मलाई टिप्नु थियो चेतनाको एक झिल्को आगो” र “बुझ्नु थियो पुर्खाको सभ्यता” जस्ता पङ्क्तिहरूले कविको गहिरो सोच र जीवनको अर्थ बुझ्नको लागि गरेको प्रयासलाई प्रकट गर्छ। तर, कवितामा केही स्थानहरूमा जटिल र भारी भाषा प्रयोग गरिएको छ, जसले पाठकलाई सम्झन कठिन हुन सक्छ। सरल र स्पष्ट शब्दावलीले कविताको सौन्दर्यलाई अझ प्रस्ट पार्न मद्दत गर्न सक्छ।

कविताको काव्यिक तत्त्वहरूले कर्णालीको प्राकृतिक सौन्दर्य र त्यहाँका जनताको पीडालाई सुन्दर तरिकाले चित्रण गरेका छन्। “राराको शीतल वर्षा” र “मनको बगानमा उम्रिएका पहेँला सूर्यमुखीहरू” जस्ता चित्रणहरूले पाठकलाई कर्णालीको प्राकृतिक सौन्दर्यको अनुभूति गराउँछन्। तर, केही स्थानमा काव्यिक प्रवाह बिच्छेदित देखिन्छ। उदाहरणको लागि, “घोडा चढ्नु थियो, चढेँ” भन्ने पङ्क्तिले कवितालाई अलि बिच्छेदित र बाध्यात्मक बनाएको अनुभूत हुन्छ। यसलाई प्राकृतिक र सहज बनाउन, यो स्थानमा केही अतिरिक्त विवरणहरू समावेश गर्न सकिन्थ्यो।

कवितामा तर्कसङ्गतता र भावनात्मक प्रवाह पनि केही ठाउँमा कमजोर देखिन्छ। “समयले विज्ञानको विकास गरे पनि, कर्णाली उपयोगिताबाट टाढा रह्यो” जस्ता पङ्क्तिले गहिरो विचार व्यक्त गर्दछन् र, पनि, यसलाई स्पष्ट र तर्कसङ्गत बनाउन अझ बढी विवरण र उदाहरणहरू दिइनु पर्ने थियो। जसले कविताको तर्कसङ्गत प्रवाहलाई बलियो बनाउनु को साथै पाठकलाई गहिरो सोचमा पुर्याउँन मद्दत गर्थ्यो।

यी आंशिक कुरा बाहेक कविताको सम्पूर्ण प्रभाव भने अत्यन्तै सकारात्मक छ। यसले पाठकलाई कर्णाली क्षेत्रको प्राकृतिक र सामाजिक परिस्थिति बुझ्न मद्दत गर्छ। र, कर्णालीको सुन्दरता र त्यहाँका जनताको सङ्घर्षमा सहभागी बनाउँछ। जसमा, कविताको अन्तिम खण्डले कर्णालीको उज्यालो सपना र त्यहाँका जनताको सङ्घर्ष र आशालाई समेट्छ। “राराको शीतल वर्षासँगै मनको बगानमा उम्रिएका पहेँला सूर्यमुखीहरू” र “चराहरूले गाउँदै छन् जागरणको गीत” जस्ता पङ्क्तिले कविताको सकारात्मकता र उज्यालो भविष्यको आशालाई उजागर गर्छन्।

यसका बाबजुद केही सुधारका लागि सिफारिसहरू गर्नुपर्दा, कविताको भाषा र शैलीलाई अझ स्पष्ट र सुगम बनाउन आवश्यक छ। भारी र जटिल शब्दावलीको सट्टामा सरल र सहज भाषा प्रयोग गर्दा कविताको प्रभाव अझ बढी सजीव र प्रभावकारी हुन्छ।र, कवितामा तर्कसङ्गतता र भावनात्मक प्रवाहलाई अझ बलियो बनाउन, थप उदाहरणहरू र विवरणहरू समावेश गर्न आवश्यक छ।

तर, माथि नै भनिसकियो कविताको समग्रता अत्यन्तै प्रेरणादायक छ। कविले कर्णालीको प्राकृतिक सौन्दर्य र त्यहाँका जनताको सङ्घर्षलाई सुन्दर तरिकाले चित्रण गरेका छन्। कविताले पाठकलाई कर्णालीको सुन्दरता र त्यहाँका जनताको सङ्घर्षमा सहभागी बनाउँछ। कवि आफ्नो कवितामा प्राकृतिक सौन्दर्य, मानवता, र सभ्यताको बिचमा सन्तुलन राख्न सक्षम छन्,।

सारमा, कविता भावनात्मक र बौद्धिक दुवै तहमा प्रभावकारी छ। कविले प्राकृतिक सौन्दर्य र मानवताको सङ्घर्षलाई एकैसाथ प्रस्तुत गरेका छन्, जसले कविता समृद्ध र बहु आयामिक बनाउँछ। यसरी, डा. कौशिला रिसालको “कर्णालीको उज्यालो” कविताले पाठकलाई सोच्न बाध्य बनाउँछ र कर्णालीको सुन्दरता र त्यहाँका जनताको जीवनमा गहिरो प्रभाव पार्छ। यो कविता साहित्यिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण छ ।र, सुधारका केही सिफारिसहरूलाई ध्यानमा राखेर यसको सस्लेशित संस्करण उत्पादन हुन सके, त्यो अझ बढी प्रभावकारी बन्न सक्छ।

drchudadhakal@gmail.com

नोट:कविताको पूर्ण पाठ तल दिइएको छ।

18 June 2024

कर्णालीको उज्यालो

• डा. कौशिला रिसाल

मलाई टिप्नु थियो

चेतनाको एक झिल्को आगो

बुझ्नु थियो पुर्खाको सभ्यता

र ब्युँझनु थियो आफूभित्रको म

यस कारण जिज्ञासाको कन्तुर बोकेर

हिँडेको थियो मेरो

रहरको यात्रा

टेकेपछि राराको माटो

अगाडि उभियो

बाध्यताको अग्लो पर्खाल

लगाएर आफूमा लगाम

उठाएर दुर्घटनाको जोखिम

घोडा चढ्नु थियो

चढेँ ।

घोडाको पिठिउँ चढ्दा

मनभरि उठिरहे

वेदनाको छाल

वर्षाले रुझेको प्रकृतिमा

मिसियो आँसुको बुँद

मनले अनुभूत गर्‍यो

समयले विज्ञानको विकास गरे पनि

कर्णाली उपयोगिताबाट टाढा रह्यो,

सभ्यता त चिनायो

तर सुविधाको नाममा मानवता गुमाएछ ।

*              *                 *                  *

राराको शीतल वर्षासँगै

मनको बगानमा

उम्रिएका पहेँला सूर्यमुखीहरू

उज्यालो सपना बोकेर

आउने रहेछन् हरेक बिहानीमा ।

चराहरूले गाउँदा रहेछन्

जागरणको गीत

दिनले बोलाउँदो रहेछ

चेतनाको शीतल बतास

जसले बढार्दो रहेछ

कर्णालीको दुःखका पतकरहरू ।

उठाएर अँजुलीमा

स्नेहको न्यानो घाम

बिसाउने रहेछन्

यात्रीहरूले निकुञ्जमा

विश्वासको थकान

यति बेला

बिरुवाहरूमा फुल्दा रहेछन्

खुसीका रङ्गिन फूलहरू ।

त्यसो त,

सुन्दरता रूपमा हुन्छ

सारमा हुन्छ

हेर्ने आँखामा हुन्छ

अनुभूत गर्ने मनमा हुन्छ ।

मलाई लाग्छ—रारा

कर्णालीको उज्यालो हो

कर्णाली हेर्ने आँखा हो

जहाँबाट सिङ्गो कर्णाली चिहाउन सकिन्छ

सभ्यता मापन गर्न सकिन्छ

एउटा क्यानन एमएस ५००

जसले कर्णालीको सुन्दर तस्बिर खिच्छ ।