काठमाडौँ, चिनियाँ कम्पनीले मानिसजस्तै देखिने रोबोट बनाएको छ । अचम्मको कुरा के छ भने यो रोबोटले मानिसको सहयोग बिना ७ दिनसम्म लगातार काम गर्न सक्छ ।

 

साथै, यो डिस्चार्ज हुँदा आफ्नै ब्याट्री परिवर्तन गर्न पनि सक्षम छ, जसका कारण यसलाई विश्वको पहिलो स्वायत्त मानवीय रोबोट पनि भनिएको छ। युबि टेक रोबोटिक्स नामक चिनियाँ कम्पनीले यो रोबोट विकास गरेको छ, जसको नाम ‘वाकर एसः २’ राखिएको छ ।

 

यो रोबोटको तौल ९५ पाउन्ड अर्थात् करिब ४३ किलो अर्थात् ५ फिट ३ इन्च अग्लो छ । युबि टेक ले ‘वाकर एसः २’ को भिडियो पनि यु ट्युबमा सेयर गरेको छ। २० जोइन्ट भएको यो रोबोटले एकै समयमा धेरै काम गर्न सक्छ । यसलाई वाई फाइ वा ब्लुटुथ मार्फत पनि नियन्त्रण गर्न सकिन्छ।

 

यो रोबोटमा दुई वटा ४८ भोल्ट लिथियम ब्याट्री प्रणाली छ, जसका कारण यसले २ घण्टा काम गर्न सक्छ र ४ घण्टासम्म स्थिर रहन सक्छ । यो ब्याट्री चार्ज गर्न ९० मिनेट लाग्छ। युट्युब भिडियोमा यो रोबोट मानिसजस्तै हिँडिरहेको र ग्राहकसँग कुरा गरिरहेको पनि देख्न सकिन्छ ।

 

तपाईँलाई बताउन दिनुहोस् कि युबी टेक कम्पनीको जग २०१२ मार्चमा राखिएको थियो। मात्र १५ वर्षमा यस कम्पनीले धेरै कोसे ढुङ्गाहरू हासिल गरेको छ। यो संसारको सबैभन्दा ठुलो मानवीय रोबोट र स्मार्ट सेवा रोबोट निर्माण कम्पनीहरूमा गनिन्छ।

 

बेइजिङ, २८ असार । चीनले बनायो म्याग्लेभ ट्रेन, यो ट्रेनमा चुम्बकीय बल प्रयोग हुन्छ, यसमा पाङ्ग्रा छैन । त्यसैले भनिन्छ यो ट्रेन चल्दैन तर हावामा तैरिन्छ, जसको अधिकतम गति ६०० किलोमिटरसम्म हुन सक्छ।

 

यसले बेइजिङ र सांघाई बिचको १२०० किलोमिटरको दुरी साढे २ घण्टामा काट्न सक्छ, जबकि अहिले साढे ५ घण्टा लाग्छ। वास्तवमा चीनले यस्तो ट्रेन बनाएको छ, जुन बुलेट ट्रेनको दोब्बर गतिमा चल्नेछ। यसलाई म्याग्लेभ ट्रेन भनिन्छ। जुन चीनको मात्र नभई विश्वकै सबैभन्दा छिटो रेल हुनेछ । म्याग्लेभ ट्रेनको बारेमा भनिन्छ यो चल्दैन तर हावामा तैरिन्छ।

 

बेइजिङमा भएको १७ औँ आधुनिक रेलवे प्रदर्शनीमा शुक्रवार यसलाई प्रदर्शन गरिएको थियो। चाइना रेलवे रोलिङ स्टक कर्पोरेसनले बनाएको यो ट्रेनमा पाङ्ग्रा छैन, चुम्बकीय बलमा चल्छ, यो हावाको गति भन्दा धेरै गुणा छिटो चल्न सक्ने गरी डिजाइन गरिएको छ। यसको भित्री भाग पनि विशेष छ।

 

म्याग्लेभ भनेको चुम्बकीय उत्सर्जन हो अर्थात् तिनीहरू चुम्बकीय बल प्रयोग गरेर हावामा तैरिन्छन् किनभने तिनीहरूसँग पाङ्ग्राहरू छैनन्। तिनीहरू ट्र्याकसँग धेरै कम घर्षण छन्, केवल यसको मद्दतले तिनीहरू उच्च गति हासिल गर्न सक्छन्। यी परम्परागत रेलहरू भन्दा बढी कुशल मानिन्छ।

 

म्याग्लेभ ट्रेन निर्माण गर्ने निगमका अनुसार यसको पहिलो चरणको तयारी भइसकेको छ । यसको व्यावसायिक प्रयोग अघि परीक्षण गर्न बाँकी छ। सांघाईमा आधारित समाचार साइट द पेपरका अनुसार यो ट्रेन चीनको विद्यमान रेलवे नेटवर्कको अतिरिक्त प्रमुख सहरहरू बिच पनि सञ्चालन हुनेछ।

 

सीआरआरसीका वरिष्ठ इन्जिनियर साओ नानलाई उद्धृत गर्दै द पेपरले लेखेको छ कि यो ट्रेनले हवाईजहाज र हाई स्पिड ट्रेन बिचको दुरी २ हजार किलोमिटर भित्र पूरा गर्नेछ। यसले सुरक्षाको साथै यात्रा पूरा गर्नको लागि समयको बचत गर्नेछ। सुपरकन्डक्टिङ इलेक्ट्रिक हाई स्पिड म्याग्नेटिक लेभिटेसन टेक्नोलोजीका कारण यसले दौडँदा कुनै आवाज नआउने, ट्र्याकसँग घर्षण नहुने, कम झर्ने भएकाले मर्मत सम्भार पनि कम हुनेछ ।

 

चीनले प्रदर्शन गरेको ट्रेनको मोडल पूर्णतया अटोमेटिक हुनेछ । यसका लागि यसमा ५ जी कम्युनिकेसन, एआई भिडियो क्याप्चर र विभिन्न प्रकारका सेन्सरहरू हुनेछन्। चीनको पहिलो म्याग्लेभ लाइन सन् २००३ मा जर्मनीको सहयोगमा सुरु भएको शाओनानले बताए ।

 

जसले सांघाईको पुडोङ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थललाई सहरसँग जोड्छ। २०१६ मा चीनले आफ्नो पहिलो घरेलु म्याग्लेभ लाइन चाङ्शामा सुरु गर्‍यो, त्यसपछि २०१७ मा बेइजिङले पछ्यायो। यद्यपि, तिनीहरूको अधिकतम गति हाल १२० किमी प्रति घण्टामा सीमित छ।

 

गत वर्ष मात्रै, चीनले आफ्नो म्याग्लेभ हाइपरलूप परियोजनाको परीक्षण गर्‍यो, जुन अधिकतम गति प्रतिघण्टा १,००० किलोमिटर पुग्ने गरी डिजाइन गरिएको थियो। हाइपरलूप टेक्नोलोजी, जुन अझै प्रयोगात्मक चरणमा छ, रेलहरू चलाउन चुम्बकीय प्रोपल्सन प्रणालीको साथ कम दबाब भ्याक्युम ट्युबहरू प्रयोग गर्दछ।

 

काठमाडौँ, २६ असार । विश्वभरका हिमनदी पग्लिएपछि ज्वालामुखी विस्फोटको डर बढ्दै गएको छ । यस सम्बन्धमा वैज्ञानिकहरूको अनुसन्धानले धेरै चकित पार्ने खुलासा गरेका छन्।

 

ग्लेशियरहरू र ज्वालामुखी गतिविधिहरू बिचको सम्बन्धले वैज्ञानिकहरूलाई नयाँ चिन्तामा राखेको छ। यो जलवायु परिवर्तनको अर्को डरलाग्दो पक्ष हो, जसले पृथ्वीमा जीवनलाई अस्थिर बनाउन सक्छ।

 

दुई प्राकृतिक शक्तिहरू ग्लेशियरहरू र ज्वालामुखीहरू जति टाढा एक अर्काबाट देखा पर्छन्, तिनीहरूले पृथ्वीको संरचनालाई त्यति नै नजिकबाट प्रभाव पार्छन्। संसारभरि लगभग २४५ सक्रिय ज्वालामुखीहरू ती क्षेत्रमा अवस्थित छन्, जहाँ ग्लेशियरहरू तिनीहरूको तल वा नजिक छन्। यसमा अन्टार्कटिका, रुस, न्युजिल्याण्ड र उत्तरी अमेरिका पर्छन्।

नयाँ अध्ययनका अनुसार ग्लेशियरहरू पग्लिँदा ज्वालामुखीहरू बारम्बार र अधिक विस्फोटक रूपमा विस्फोट हुन सक्छ, जसले जलवायु परिवर्तनलाई बढावा दिन्छ। यो अनुसन्धान ८ जुलाई २०२५ मा प्रागमा आयोजित ‘गोल्डश्मिट कन्फ्रेंस’ मा प्रस्तुत गरिएको थियो।

 

लाखौँ टन बरफ समात्ने ग्लेशियरहरूले पृथ्वीको सतह र यसको मुनिको म्याग्मा तहहरूमा दबाब दिन्छ। यो दबाबले म्याग्मालाई माथि उठ्नबाट रोक्छ तर ग्लेशियरहरू पग्लिए पछि यो दबाब घट्दै जान्छ र तलको ऊर्जा बाहिर आउन उत्सुक हुन्छ।

 

अन्वेषक पाब्लो मोरेनो येगर र उनको टोलीले दक्षिणी चिलीको मोचो–चोशुएन्को ज्वालामुखीको अध्ययन गर्दा ग्लेशियरहरू पग्लिए पछि त्यहाँको ज्वालामुखी गतिविधि झन् तीव्र हुने पत्ता लगाएका थिए ।

 

जलवायु परिवर्तनका कारण हिमनदीहरू द्रुत गतिमा पग्लन थाले पछि तिनीहरूको सतह मुनि दबिएको ज्वालामुखीको चाप अहिले खुल्दै गइरहेको उनीहरूले जनाएका छन् । यो पग्लने प्रक्रियामा बरफको दबाब हटाइन्छ। म्याग्मा र ग्याँसहरू कुनै अवरोध बिना सतहतिर सर्छन्। अन्ततः त्यहाँ ठुलो विस्फोट हुन्छ।

यो प्रक्रियालाई आइस–अनलोडिङ ज्वालामुखी भनिन्छ, जसलाई वैज्ञानिकहरूले सकारात्मक प्रतिक्रिया लुप मान्छन्। ग्लेशियरहरू पग्लिन्छन्, विस्फोटहरू निम्त्याउँछ, जसले अधिक गर्मी उत्पन्न गर्दछ, जसले थप ग्लेशियरहरू पग्लन्छ।

आइसल्यान्डमा १० हजार वर्ष पहिले बरफ युगको अन्त्यमा ग्लेशियरहरू पग्लिए पछि ज्वालामुखी विस्फोटको दर ३० देखि ५० गुणा बढेको थियो। यो आइसल्यान्ड दुई टेक्टोनिक प्लेटहरू यूरेशियन र उत्तर अमेरिकी बिचमा रहेको कारण भएको हो। त्यहाँको सतह पहिले हिउँको भारले दबिएको थियो। त्यो पग्लने बित्तिकै विस्फोटको शृङ्खला सुरु भयो।

 

अहिले दक्षिणी चिलीका ज्वालामुखीहरूको अध्ययनले ज्वालामुखी गतिविधिलाई २६ हजार देखी १८ हजार वर्षअघि बाक्लो बरफले दबाएको देखाएको छ। तर, त्यो बरफ पग्लने बित्तिकै, जमेको म्याग्मा र ग्याँसहरू बाहिर निस्कन थाले र नयाँ ज्वालामुखी बन्यो।

 

अन्वेषकहरूले रेडियोएक्टिभ आर्गन ग्यास र म्याग्मा क्रिस्टलहरू विश्लेषण गरेर प्रमाणित गरे कि बरफ पग्लिए लगत्तै विस्फोटहरू तीव्र हुन्छन्। यसले भविष्यमा पनि यस्तो हुनसक्छ भन्ने प्रमाणित गर्छ ।

 

नयाँ तथ्याङ्कका अनुसार अन्टार्कटिका, रुस र न्यूजिल्याण्ड ठुलो खतरामा छन्, जहाँ बरफको पाना सबैभन्दा बाक्लो छ र पग्लिएपछि शक्तिशाली विस्फोटको सम्भावना छ।

काठमाडौँ, १ असार । हाल कोसी प्रदेश, मधेस प्रदेश, बागमती प्रदेश, गण्डकी प्रदेशका केही भू-भाग र लुम्बिनी प्रदेशका पूर्वी क्षेत्रका थोरै भू-भागमा मनसुनी वायुको प्रभाव रहेको छ। साथै देशको पश्चिम भू-भागमा पश्चिमी वायु तथा स्थानीय वायुको प्रभाव रहेको छ ।

 

जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार देशको पहाडी भू-भागमा आंशिक देखि साधरणतया बदली रही बाँकी भू-भागमा मुख्यतया सफा देखि आंशिक बदली रहेको छ।

 

दिउँसो देशभर आंशिक देखि साधरणतया बदली रहनेछ। कोसी प्रदेश, मधेस प्रदेश, बागमती प्रदेश र गण्डकी प्रदेशका केही स्थानहरू तथा बाँकी भू-भागका थोरै स्थानहरू मेघ गर्जन र चट्याङ सहित हल्का देखि मध्यम वर्षाको सम्भावना रहेको छ । कोसी प्रदेशको एक दुई स्थानमा भारी देखि धेरै भारी वर्षाको पनि सम्भावना रहेको छ । कोसी प्रदेश, बाग्मती प्रदेश र गण्डकी प्रदेशका उच्च पहाडी तथा हिमाली भू-भागका थोरै स्थानहरू तथा बाँकी उच्च पहाडी तथा हिमाली भू-भागका एक दुई स्थानमा हल्का वर्षा र हिमपातको सम्भावना रहेको छ।

 

राती भने देशभर आंशिक देखि साधरणतया बदली रहनेछ। सबै प्रदेशका केही स्थानहरूमा मेघ गर्जन र चट्याङसहित हल्का देखि मध्यम वर्षाको सम्भावना रहेको छ । गण्डकी प्रदेशका थोरै स्थानहरूमा तथा कोसी प्रदेश, मधेस प्रदेश, बागमती प्रदेश, लुम्बिनी प्रदेश र सुदूरपश्चिम प्रदेशका एक दुई स्थानमा भारी देखि धेरै भारी वर्षाको पनि सम्भावना रहेको छ । कोसी प्रदेश र बागमती प्रदेशका उच्च पहाडी तथा हिमाली भू-भागका केही स्थानहरू तथा बाँकी उच्च पहाडी तथा हिमाली भू-भागका थोरै स्थानहरूमा हल्का वर्षा र हिमपातको सम्भावना रहेको छ।

 

कोसी प्रदेश, मधेस प्रदेश, बागमती प्रदेश र गण्डकी प्रदेशको धेरै स्थानहरू लुम्बिनी प्रदेश र सुदूरपश्चिम प्रदेशका केही स्थानहरू तथा बाँकी भू-भागका थोरै स्थानहरूमा मेघ गर्जन र चट्याङसहित हल्का देखि मध्यम वर्षाको सम्भावना रहेको छ । कोसी प्रदेशको थोरै स्थानहरूमा तथा मधेस प्रदेश, बागमती प्रदेश, गण्डकी प्रदेश, लुम्बिनी प्रदेश र सुदूरपश्चिम प्रदेशका एक दुई स्थानमा भारी देखि धेरै भारी वर्षाको पनि सम्भावना रहेको छ । देशका उच्च पहाडी तथा हिमाली भू-भागका थोरै स्थानहरूमा हल्का वर्षा र हिमपातको सम्भावना रहेकोले दैनिक जनजीवन, कृषि, स्वास्थ्य, सडक तथा हवाई यातायातमा प्रभाव पर्न सक्ने हुँदा सो को असरबाट बच्न आवश्यक तयारी गर्नुहुन तथा आवश्यक सतर्कता अपनाउन महाशाखाले अनुरोध गरेको छ ।

काठमाडौँ, ७ चैत । अन्तरिक्षबाट पृथ्वीमा फर्किए पछि पनि सुनिता विलियम्स एक महिनासम्म घर जान नसक्ने सम्भावना रहेको छ ।

 

यसबिचमा उनले श्रीमानलाई भेट्न पाउँदिनन् भने मन पर्ने खाना खान पनि तत्काल पाइने छैन किनभने पृथ्वीमा फर्कने बित्तिकै उनीहरूलाई यस्तो ठाउँमा लगिएको हुन्छ, जहाँ उनीहरूलाई धेरै प्रकारका प्रक्रियाहरू पार गर्नुपर्नेछ।

 

एक कठोर फिटनेस दिनचर्या उनको पर्खाइमा छ। हुनसक्छ उनीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेसनमा भन्दा अर्को केही हप्ता पृथ्वीमा कडा परिश्रम गर्नु पर्नेछ।

 

अन्तरिक्षबाट फर्केपछि अन्तरिक्ष यात्रीहरू  अन्तरिक्ष यात्रीहरूको विशेष हेरचाह गरिन्छ र घर नफर्के सम्म पूर्ण फिटनेस प्रक्रिया हुन्छ, जुन उनीहरूले पार गर्नुपर्ने हुन्छ। यो वैज्ञानिक प्रोटोकलमा आधारित छ।

 

जब कुनै अन्तरिक्ष यान अन्तरिक्षबाट पृथ्वीमा फर्कन्छ र कुनै ठाउँमा अवतरण गर्दछ, यसलाई स्प्लास डाउन भनिन्छ। स्पेसएक्स ड्र्यागन क्याप्सुलमा पनि त्यस्तै भयो। स्प्लासडाउन हुने बित्तिकै रिकभरी टोलीले सुनिता विलियम्स र अन्य अन्तरिक्ष यात्रीहरूलाई तुरुन्तै बाहिर निकालेको थियो ।

 

त्यसपछि उनको मेडिकल चेकअप भयो । अन्तरिक्ष यात्रीहरूलाई तुरुन्तै रिकभरी जहाज, स्पेसएक्सको गो नेभिगेटर, मार्फत लगियो। जहाँ चिकित्सकले उनको शारीरिक अवस्था परीक्षण गरेका थिए । यसले हृदयको दर, रक्तचाप, र गुरुत्वाकर्षणको प्रभावहरूमा प्रारम्भिक प्रतिक्रियाहरूका बारेमा जाँच गरिएको थियो ।

 

स्पेस एक्स क्याप्सुल अवतरण पछि अन्तरिक्ष यात्रीहरूलाई हेलिकप्टर वा सानो विमानबाट फ्लोरिडाको केनेडी स्पेस सेन्टर वा नजिकैको मेडिकल सुविधामा लगिएको थियो ।

 

यहाँ तिनीहरू पृथ्वीको गुरुत्वाकर्षणलाई सामान्य रूपमा समायोजन गर्न सक्षम छन् कि छैनन् भनेर सुनिश्चित गर्न केही घण्टादेखि एक दिनसम्म निरीक्षणमा राखिने छ। लामो समयसम्म अन्तरिक्षमा बस्दा हड्डी र मांसपेशीमा असर पर्छ, जसका कारण यो कदम आवश्यक हुन्छ।

 

धेरैजसो अमेरिकी अन्तरिक्ष यात्रीहरू फ्लोरिडाबाट ह्युस्टन, टेक्सासको नासाको जोन्सन स्पेस सेन्टरमा जाने गर्दछन् । यो सामान्यतया स्प्लासडाउनको २४–४८ घण्टा भित्र हुन्छ। यहाँ उनको गहन चिकित्सा परीक्षण र पुनर्वास सुरु हुन्छ।

 

सुनिता विलियम्सको जस्तै धेरै महिनासम्म चल्न सक्ने आइएसएसमा जडान भएको क्रिउ–१०  जस्ता मिसनका लागि घर जान कम्तिमा १५ दिन लाग्नेछ। फ्लोरिडामा केही घण्टा बिताएपछि उनले ह्युस्टनमा एक देखि दुई हप्ता बिताउनु पर्नेछ। तिनीहरू मार्चको अन्त्य वा अप्रिलको सुरुमा आफ्नो घर फर्कन सक्छन्।

काठमाडौँ । अमेरिकी अन्तरिक्ष यात्री सुनिता विलियम्सको सुरक्षित पृथ्वीमा फिर्ताको लागि काउन्टडाउन सुरु भएको छ । उनीसँगै ब्यारी विल्मोर पनि नौ महिनापछि पृथ्वीमा फर्कनेछन् । उनीहरूलाई फिर्ता ल्याउने अमेरिकी अन्तरिक्ष यान अन्तरिक्षमा प्रक्षेपण गरिएको छ । योसँगै सुनिता र ब्यारी दुवै सकेसम्म चाँडो पृथ्वीमा फर्कन सक्छन् ।

जुन ५, २०२४ मा, नासाको बोइङ क्रू फ्लाइट टेस्ट मिसन सुरु गरिएको थियो । यस मिसन अन्तर्गत, नासाले आफ्ना दुई अन्तरिक्ष यात्री सुनिता विलियम्स र ब्यारी बुच विल्मोरलाई आठ दिनको यात्रामा पठाएको थियो । दुबैलाई स्टारलाइनर अन्तरिक्ष यान मार्फत मिसनमा पठाइएको थियो । यो स्टारलाइनर अन्तरिक्ष यानको अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेसन (आइएसएस) मा अन्तरिक्ष यात्रीहरू सहितको पहिलो उडान थियो ।

सुनिता र ब्यारी जुन मिसनमा छन्,  त्यो नासाको कमर्सियल क्रू प्रोग्रामको हिस्सा हो। नासाको लक्ष्य अमेरिकी निजी उद्योगसँगको साझेदारीमा संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेशनमा सुरक्षित, भरपर्दो र कम लागतको मानवयुक्त मिसन पठाउनु हो । यो परीक्षण अभियान यसै उद्देश्यका लागि सुरु गरिएको थियो । यस मिसनको लक्ष्य स्टारलाइनरको अन्तरिक्ष स्टेशनमा छ-महिना घुमाउने मिसनहरू गर्ने क्षमता प्रदर्शन गर्नु थियो । लामो अवधिको उडान अघि तयारी परीक्षण गर्न र आवश्यक कार्यसम्पादन डेटा सङ्कलन गर्न चालक दलको उडान परीक्षण डिजाइन गरिएको थियो ।

यद्यपि, स्टारलाइनरको अन्तरिक्ष स्टेसनको उडानको क्रममा, अन्तरिक्ष यानका केही थ्रस्टरहरूले अपेक्षाकृत प्रदर्शन गरेनन् । ‘थ्रस्टरहरू’ लाई सामान्यतया कम-बल रकेट मोटरहरू भनिन्छ । थ्रस्टरहरूको खराब प्रदर्शनको अतिरिक्त, स्टारलाइनरको हेलियम प्रणालीमा धेरै चुहावट पनि अवलोकन गरिएको थियो । यसपछि, नासा र बोइङले व्यापक डेटा विश्लेषण मार्फत अन्तरिक्ष यानको बारेमा जानकारी सङ्कलन गरे । अनुसन्धानमा स्पेस शटल कोलम्बिया दुर्घटना पछि स्थापित संस्थाहरू संलग्न थिए । दुर्घटना फेब्रुअरी १, २००३ मा भएको थियो । कोलम्बिया अन्तरिक्ष यान पृथ्वीको वायुमण्डलमा फर्कँदै गर्दा दुर्घटना भएको थियो । यस दुर्घटनामा भारतीय मूलकी कल्पना चावला सहित सबै सात अन्तरिक्ष यात्रीको मृत्यु भएको थियो ।

सुनिता र ब्यारीलाई फिर्ता ल्याउन के गरियो?

१. त्यसपछि नासाले बोइङको स्टारलाइनरलाई पृथ्वीमा फिर्ता ल्याउने सम्भावनाको खोजी गर्‍यो । अनुसन्धानपछि स्टारलाइनरमा यात्रुहरूलाई फिर्ता ल्याउनु सुरक्षित नहुने कुरा पत्ता लाग्यो । अन्ततः, तीन महिना पर्खिएपछि, नासाले स्टारलाइनरलाई चालक दल बिना नै पृथ्वीमा फिर्ता ल्याइने निर्णय गर्‍यो । सेप्टेम्बर ६, २०२४ मा, स्टारलाइनर बिना चालक दल पृथ्वीमा फर्कियो ।

२. यसैबिच, नासाले सुनिता र ब्यारीलाई फिर्ता ल्याउने नयाँ योजनामा काम गर्न थाल्यो । स्टारलाइनर आइएसएसमा अड्किएको कारणले गर्दा अगस्टमा आइएसएसमा पठाउने स्पेसएक्सको क्रू-९ मिसन सेप्टेम्बरसम्म अड्कियो । यस्तो अवस्थामा, नासाले सेप्टेम्बरको अन्त्यमा स्पेसएक्सले तय गरेका चार अन्तरिक्ष यात्रीहरूमध्ये दुई जनालाई मात्र पठाउने निर्णय गर्‍यो, ताकि सुनिता र ब्यारीलाई खाली स्थानमा ठाउँ दिएर पृथ्वीमा फर्काउन सकियोस् । क्रु-९ अन्ततः सेप्टेम्बर २८ मा लन्च गरिएको थियो।

३. क्रू-९ मिसनको फिर्ता डिसेम्बर १७ मा हुने तालिका थियो । यसको अर्थ सुनिता र ब्यारीले आइएसएसमा दुई महिनाभन्दा बढी समय बिताउनुपरेको थियो । तर यो अवधि पनि निरन्तर बढाइयो । वास्तवमा, नासाले क्रू-९ लाई पृथ्वीमा फर्काउनु अघि स्पेसएक्सको ड्र्यागन अन्तरिक्ष यानलाई नयाँ क्रू-१० मिसनको लागि प्रक्षेपण गर्ने निर्णय गर्‍यो । तर क्रू-१० को प्रक्षेपणको तयारी डिसेम्बरमा पूरा हुन सकेन । नासाले ड्र्यागन अन्तरिक्ष यान जनवरीको सुरुमा फ्लोरिडा आइपुग्ने बतायो । यसपछि, क्रू-१० को प्रक्षेपण फेब्रुअरीसम्म स्थगित गरियो ।

४. फेब्रुअरीमा फिर्ताको समय तय भएपछि, क्रू-९ का दुवै सदस्यहरू – अमेरिकी अन्तरिक्ष यात्री निक हेग र रुसी अन्तरिक्ष यात्री अलेक्ज्याण्डर गोर्बुनोभ – ले उडानसँग सम्बन्धित धेरै परीक्षणहरू गर्नुपरेको थियो, सुनिता विलियम्स यस समयमा आइएसएस अभियान ७२ को कमान्डर बनिन् । उनको अनुभवलाई ध्यानमा राख्दै, अन्तरिक्ष स्टेशनमा बस्ने सबैको व्यवस्थापन र सुपरिवेक्षण गर्ने जिम्मेवारी उनको काँधमा आयो । पाँच महिनाको अवधिमा अमेरिकामा राष्ट्रपति चुनाव पनि भयो, जसमा आईएसएसमा उपस्थित अन्तरिक्ष यात्रीहरूले पनि मतदान गरे ।
५. यसैबिच, नासाले अझै पनि आइएसएसमा रहेका सुनिता र ब्यारीलाई फर्काउने प्रक्रियालाई गति दिने प्रयास गर्‍यो । यद्यपि, फेब्रुअरी १२ मा, टोलीको तयारीमा फेरि एक पटक धक्का लाग्यो । वास्तवमा, एजेन्सीले ड्र्यागन अन्तरिक्ष यानको तयारी प्रक्रिया प्रमाणित गर्न समय लिइरहेको थियो । यस्तो अवस्थामा, यसको प्रक्षेपण एक महिनाको लागि स्थगित गरियो र मार्च १२ मा आइएसएसको लागि क्रु-१० प्रक्षेपण गर्ने तयारी गरियो ।

६. मार्च १२ मा, नासाको केनेडी स्पेस सेन्टरबाट प्रक्षेपण हुनुभन्दा लगभग एक घण्टा अघि, क्रू-१० मिसन फेरि एक पटक स्थगित गरियो । स्पेसएक्सको फाल्कन ९ रकेटको ग्राउन्ड सपोर्ट क्ल्याम्प आर्ममा हाइड्रोलिक प्रणालीको समस्याका कारण प्रक्षेपण रद्द गरिएको बताइयो । त्यसपछि अर्को प्रक्षेपण मिति नेपाली समय अनुसार मार्च १५ बिहान ५:११ बजे तय गरिएको थियो । क्रू-१० को यो मिसन पनि सफलतापूर्वक प्रक्षेपण गरिएको थियो ।
७. अब क्रू-१० को सफल प्रक्षेपणसँगै, नासाले अन्तरिक्ष यात्री निक हेग, सुनिता विलियम्स र बुच विल्मोर सहितको क्रू-९ र रुसी अन्तरिक्ष यात्री अलेक्ज्याण्डर गोर्बुनोभले मिसन हस्तान्तरण प्रक्रिया पूरा गरेपछि मार्च १९ बुधवार बिहान ९:०५ बजे इएसटी समयभन्दा अगाडि अन्तरिक्ष स्टेसनबाट प्रस्थान गर्ने अपेक्षा गरिएको बताएको छ ।

काठमाडौँ । काठमाडौँ उपत्यकामा प्रदूषण बढेको छ । मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले स्थानीय वायुको प्रभाव र पश्चिमी न्यून चापीय प्रणालीको प्रभावका कारण वर्षा हुन नसकेको जनाएको छ भने प्रदूषण बढेर काठमाडौँ विश्वकै प्रदूषित सहरको सूचीमा छैटौँ स्थानमा उक्लिएको छ ।

‘एयर क्वालिटि इन्डेक्स’ का अनुसार आज काठमाडौँ विश्वको छैटौँ प्रदूषित सहरका रूपमा सुचीकृत भएको हो । यो समाचार तयार गरुन्जेल काठमाडौँको वायु प्रदूषण १५८ एक्युआई पुगेको छ ।

विश्वको सबैभन्दा बढी प्रदूषित सहरको रूपमा भियतनामको राजधानी हनोई सहर सुचीकृत भएको छ । हनोईको प्रदूषण २०५ एक्युआई पुगेको छ ।  त्यस्तै दोस्रोमा चीनको वुहान परेको छ भने तेस्रो प्रदूषित सहर चीनको बेजिङ छ । त्यसै गरी इरानको तेहराइन चौथो तथा  बङ्गलादेशको ढाका पाँचौँ रहेको छ । अहिले काठमाडौँको प्रदूषण भारतको दिल्लीको भन्दा पनि बढी रहेको छ ।

१५० सम्मको एयर क्वालिटी इन्डेक्सलाई सन्तोषजनक मानिन्छ भने २०० सम्मलाई अस्वस्थ र २०१ देखि ३०० सम्म अति अस्वस्थ तथा ३०१ भन्दा माथिलाई आपत्कालीन अवस्था मानिएको छ ।

काठमाडौँ, २४ माघ । इन्टरनेटको एडिक्सन र बुलिङको समस्या आगामी दिनमा विपद्कै रूपमा आउन सक्ने भन्दै सरोकारवाला हरुले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् ।

 

रोटरी क्लब अफ काठमाडौँ र आइएसएसआरको सहकार्यमा बुधवार दरबारमार्गमा आयोजित ‘सामाजिक सञ्जाल र यसका चुनौती’ विषयक अन्तरक्रिया कार्यक्रममा सहभागीहरूले यस्तो चिन्ता प्रकट गरेका हुन् ।

सामाजिक सञ्जालको प्रयोगबाट भइरहेका विभिन्न किसिमका सामाजिक, मानसिक, आर्थिक, लगायत आपराधिक गतिविधिको अवस्था हेर्दा सामाजिक विपद्कै रूपमा यो समस्या बढ्न सक्ने विज्ञहरूले बताए ।

कार्यक्रममा बोल्ने वक्ताहरूले मानसिक स्वास्थ्यमा साइबर बुलिङ र इन्टरनेट लतको प्रभावले कसरी प्रभाव पार्छ भन्ने विषयमा चर्चा गरे । कार्यक्रममा बोल्दै पूर्व प्रधानन्यायाधीश कल्याण श्रेष्ठले भने,  ‘सामाजिक सञ्जाललाई जिम्मेवार र सुरक्षित तरिकाले प्रयोग गर्नुबाहेक हामीसँग विकल्प छैन । यसमा हाम्रो ध्यान जान जरुरी छ ।’  सामाजिक सञ्जालको प्रयोगले मानसिक सामाजिक लगायत मानिसहरूको बहु आयामिक क्षेत्रमा असर गरिरहेको श्रेष्ठले बताए ।

त्यस्तै, पूर्व स्वास्थ्य मन्त्री मोहनबहादुर बस्नेतले सामाजिक सञ्जाल प्राणघातक रोगका रूपमा फैलिरहेको बताए । ‘हाल मृतकको सङ्ख्या हेर्दा १० प्रतिशत मानसिक समस्याका कारण भइरहेको भन्ने तथ्याङ्क छ’ उनले भने, ‘मानसिक रोगको कारक सामाजिक सञ्जाललाई मानिएको छ । दिनमा २ घण्टाभन्दा धेरै मोबाइल चलाउँदा  मानसिक, शारीरिक सामाजिक हिसाबले हानिकारक छ भन्ने कुरा जान्दाजान्दै पनि यसको लतमा फसिरहेका छौँ, त्यसैले कानुन सँगसँगै हामी आफैँ पनि सुध्रिन जरुरी छ ।’

त्यस्तै पूर्व मुख्यसचिव शङ्कर वैरागीले अहिलेको युगमा सामाजिक सञ्जालको प्रयोग अत्यावश्यक भएता पनि बुद्धिमत्तापूर्ण ढङ्गले प्रयोग गर्न जरुरी रहेको बताए । यसको प्रयोगका लागि कानुन बन्नुपर्नेमा समस्या आएपछि मात्रै कानुन बनाउने परम्पराका कारण दुरुपयोग भइरहेको उनको भनाइ छ ।

कार्यक्रममा प्रस्तुतीकरण दिएका मनोरोग विशेषज्ञ डा।प्रदीप पाण्डेले हेर्दा सामान्य लागे पनि मोबाइल र इन्टरनेटको लत बच्चादेखि वृद्धसम्म सबैमा रहेको बताए ।

पाण्डेका अनुसार १० देखि ५० प्रतिशत मानिसहरूमा मोबाइलको लत छ । डिप्रेसन, एन्जाइटी जस्ता मानसिक समस्याको प्रमुख कारण मोबाइल तथा इन्टरनेटको अधिक प्रयोग नै रहेको उनको भनाइ छ ।

कार्यक्रममा प्रस्तुतीकरण दिँदै नेपाल प्रहरीको साइबर ब्युरोका डिएसपी उमेश प्रसाद साहले विभिन्न सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोगका कारण साइबर अपराधका घटना दिन प्रतिदिन बढिरहेको बताए ।

साहका अनुसार सामाजिक सञ्जालमा पनि सबैभन्दा धेरै फेसबुकको दुरुपयोग भइरहेको छ । अहिले नेपालमा ३७ लाख ४७ हजारको हातमा मोबाइल छ, जसमध्ये आधाभन्दा धेरैले फेसबुक चलाउँछन् । अध्ययन अनुसार फेसबुकबाट मात्रै १ मिनेटमा २ लाख ४३ हजार फोटो अपलोड हुने गरेको साहले तथ्याङ्क पेस गरे । यो क्रियाकलापमा १० देखि १२ कक्षामा पढ्ने किशोर किशोरीहरू संलग्न रहने गरेको उनले बताए ।

फेसबुक तथा प्यासेन्जरकै माध्यमबाट यौन शोषण, सामूहिक बलात्कारदेखि लिएर किशोरी बेचबिखनसम्मका घटना भएको उदाहरण दिँदै डिएसपी साहले साइबर प्राइमबारे कानुन नबन्दा अझ समस्या हुने गरेको बताए । उनले भने, ‘०६३ सालको विद्युतीय कारोबार ऐनको दफा ४७ अनुसार काम गर्नु परेको छ, तर, अहिलेसम्म त्यो दफा अनुसार हुने भनिएको सजाएँ कसैमाथि भएको छैन ।’

त्यस्तै आइटी विशेषज्ञ अश्विनी भट्टराईले कतिपय किशोर किशोरीहरू जानी नजानी बुलिङको सिकार भइरहेकाले सामाजिक सञ्जाल चलाउँदा सचेत हुनुपर्ने बताइन् । उनले साइबर क्राइमसम्बन्धी शिक्षा पाठ्यक्रममै समावेश गर्नुपर्ने बताइन् ।

उनले भनिन्, ‘फ्री वाइफाई चलाउँदा, आफ्नो परिचयपत्र खुल्ने कागजातहरू कुन ठाउँमा कसरी प्रयोग गर्ने भन्ने विषयको जनाकारी हुनपर्छ । अभिभावकले पनि आफ्ना बालबालिकाहरूलाई कुन उमेरमा कस्तो डिभाइसहरू चलाउन दिने भन्ने विषयको जानकारी राख्न आवश्यक छ ।’

कार्यक्रममा बोल्दै अधिवक्ता रामचन्द्र गौतम ९आरसी० ले साइबर अपराधमा संलग्नलाई कर्वाहीको पाटोमा कानुन चुकेको बताए । यसबारे जनचेतना फैलाउन आवश्यक रहेको उनले बताए ।

कार्यक्रममा बोल्दै रोटरी क्लब अफ काठमाडौँका अध्यक्ष शुशीलकुमार कार्कीले मोबाइलको एडिक्सन र बुलिङले मानव जीवनमा विपद्कै रूप लिन थालेको भन्दै यसको समाधानका लागि सबै पक्ष एकजुट भएर लाग्न जरुरी रहेको बताए । रोटरी क्लबले यस विषयमा देशव्यापी कार्यक्रम गरिरहेको उनले बताए ।

काठमाडौँ, १८ माघ ।  वैज्ञानिकहरू निरन्तर नयाँ संसार र जीवनको खोजीमा लागिरहेका छन्। तिनीहरूको अन्वेषण अन्तरिक्षमा जारी छ, तर यो पहिलो पटक हो कि वैज्ञानिकहरूले पृथ्वीको मुनी नयाँ संसार फेला पारेका छन्। वास्तवमा, स्विट्जरल्याण्डका वैज्ञानिकहरूले प्रशान्त महासागरमा रहस्यमय ठाउँहरू पत्ता लगाएका छन्। जसलाई उनीहरूले ‘डुबेको संसार’ भनेका छन् ।

 

वैज्ञानिकहरूका अनुसार देखिने यी धब्बाहरू पृथ्वीको आवरण बन्ने समयमा बनेको हुनुपर्छ । यसको मतलब तिनीहरू लगभग ४ अरब वर्ष पहिले गठन भएको हुनुपर्छ। पृथ्वीको पहिलो आवरण बनाउँदा यसको क्रस्ट पनि बनेको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । तर, वैज्ञानिकहरूले यसको पहिचानबारे केही भन्न अस्वीकार गरिरहेका छन् । उनी भन्छन् कि यी विगत केही करोड वर्षमा आवरणमा घना सामग्रीको निर्माणको परिणाम हो।

 

हाम्रो ग्रहको भित्री भाग (पृथ्वी भित्रको तरङ्गको नक्साङ्कन गर्ने) नयाँ तरिकाले गर्दा यो सम्भव भएको वैज्ञानिकहरू बताउँछन्। वैज्ञानिकहरूका अनुसार ‘डुबेको संसार’ अहिलेसम्म पत्ता लागेको ‘सबडक्टेड स्ल्याब’ भन्दा फरक छ। यो क्षेत्र दुई टेक्टोनिक प्लेटको टक्कर बिन्दुमा स्थित छ। तिनीहरू विश्वास गर्छन् कि यो पृथ्वीमा ‘डुबेको फरक संसार’ हो।

 

यो टेक्टोनिक गतिविधिको क्षेत्रहरूबाट टाढा अवस्थित छ, जहाँ पृथ्वीका प्लेटहरू एक अर्कासँग टकराउँछन्। यसको संरचना, अवस्था र टुक्राहरूको स्थान वैज्ञानिकहरूका लागि रहस्य बनेको छ। वैज्ञानिकहरूले भूकम्प तरङ्गहरूबाट सिस्मिक डेटाको फाइदा उठाउँदै पृथ्वीको भित्री भागको उच्च रिजोल्युसन मोडलिङमार्फत यो पत्ता लगाउन सफल भएका हुन ।

 

केन्द्रमा फुल वेभ इन्भर्सनका कारण यो सफलता हासिल भएको हो । यो एक प्रविधि हो, जसले उच्च गुणस्तरको विस्तृत छवि सिर्जना गर्न धेरै भूकम्पीय मानहरू संयोजन गर्दछ। यो विधि स्विट्जरल्याण्डको लुगानोमा रहेको स्विस नेशनल सुपर कम्प्युटिङ सेन्टरमा रहेको पिज डेन्ट सुपर कम्प्युटरले महत्त्वपूर्ण कम्प्युटेशनल शक्तिको साथ प्रयोग गरेको थियो।

 

वैज्ञानिकहरू भन्छन् कि यो खोजले हामीलाई साहस दिएको छ तर यी ब्लबबारे विस्तृत जानकारी अहिलेसम्म फेला परेको छैन। जियोलोजिकल इन्स्टिच्युटका पिएचडी विद्यार्थी थोमसका अनुसार यो खोज उत्साहजनक भए पनि यी स्पटहरू के हुन् भन्ने अहिलेसम्म थाहा हुन सकेको छैन। हामीलाई थाहा छैन कि तिनीहरू के हुन् ? हामी यसको विस्तृत अध्ययन गर्दैछौं र थप गहिरो अनुसन्धान गरिरहेका छौँ। वैज्ञानिकहरूले आ–आफ्नै भविष्यवाणी गरिरहेका छन् । कोही भन्छन् कि यो पृथ्वीको सृष्टिको समयमा बनेको हुनुपर्छ।

 

यो खोजले भू वैज्ञानिक सिद्धान्तहरूमा शङ्का उत्पन्न गरेको पनि भनिएको छ। यसले नयाँ तरिकामा पृथ्वीको उत्पत्तिको बारेमा अनुसन्धानको लागि नयाँ अवसरहरू खोल्छ। वैज्ञानिकहरूले अब यी ‘डुबेको संसार’ को अनुसन्धान गरिरहेका छन्। ‘यसको पूर्ण जानकारी मार्फत पृथ्वीको प्रारम्भिक उत्पत्तिको बारेमा थप जान्न चाहन्छौँ। यसले पृथ्वीको भविष्य र अतीतको बारेमा जानकारी प्रदान गर्नेछ। अर्थात्, यसको अध्ययनबाट, हामीले प्लेट टेक्टोनिक आन्दोलनहरूको भू रूप र परिवर्तनशील रूप र तिनीहरूको गतिशीलता र अरबौँ वर्ष पुरानो इतिहासको बारेमा पनि जानकारी प्राप्त गर्नेछौँ।